Tlaih Fung

Miphun a liannganter tu cu dinnak a si. (Phungthlukbia 14:34)

Showing posts with label Ni sung khun. Show all posts
Showing posts with label Ni sung khun. Show all posts

Wednesday, February 6, 2013

Sunday School Lungput Le Thawhkehnak Tuanbia



Sunday School a rak thoktu hi England ram Glocester khua i a ummi Robert Raikes timi pa a si. Amah cu canamnak (press) a ngeimi a si pinah Tadinca chuahtu pakhat zong a rak si. Khrihfa tha ngai a si bantukin harnak a tongmi pawl va bawmh hi a zuam ngaimi a si. Thongtla pawl an nunning a zoh tikah Pathian kong chimh ahcun an nunzia zong an i thleng kho deuh theo lai tiah a rak ruah i thongtla pawl sinah a rak tuan hmasa nain an nunning an i thleng  kho hlei lo.
Robert Raikes nih zeitindah sifakmi ngakchia pawl nunnak thanchoter hi kaa zuam lai tikha a ruat lengmang i 1780 kum ah pawngkam i ngakchia pawl, sianginn zong a kai kho ve lomi le umnak zong thate in a ngei lomi hna pawl sinah riantuan hram a thawk. Ngakchia tam deuh cu Kawhrenh sernak sehzung (Pin factory) ah rian a tuanmi an si caah Zarhpi ni lawng hi an i manh caan a si i Sunday School tiah min a bunhnak zong a rak si. Ca a chimtu nu pakhat kha a rak hlanpiak hna i, ca chimhnak (Maths an rak cawng hmasa, an ti) in ngakchia pawl cu a rak thawkpi hna. An thawkka ah cun midang pawl nihsawh zong a rak tong ngai nain, Robert Raikes cu lungdong lo tein a tuan lengmang i kum thum a rauh hnuah Wesley te unau le Whitefield te unau hna nih tha peknak an vun ngei. Mi zapi zong nih Nov. 3, 1783 ni ah hnatlakpinak an ngeih piak.
1785        kum ah Robert Raikes le William Fox hna nih (Sunday School Society) Sunday School Cawnnak Bu tiin an rak tuah. Cu ticun sianginn zong a hung karh chin lengmang i 1789 kum ah cun siangngakchia 250, 000 tiang in an hung karh lawng si loin an nuncan ziaza zong a tha deuh ngai cang. Misualmi zong mithmuh in an hung zor chin lengmang. Sunday School cu London in America ram Virginia tiang a hung karh chin.
Robert Raikes cu 1802 kum ah pension a la i, an ram nih minthatnak (freedom of the city) khuapi caah luatnak riantuantu timi lehhmah an pek. 1811 kum ah a thi i a ruak cu a Sunday School siangngakchia pawl nih hlunghlaite in an thlah. 1824 kum ah American ram ah Sunday School Bu (American Sunday School Union) cu an van tuah. Sunday School hi ngakchia hna caah a tha ngaimi cawnnak hmun a si kha mi zapi zong nih an hun theih cang i 1912 kum ah cawnpiaknak program pawl zong an hun karhter chin.
Kan Kawlram ah Sunda School a rak thawktu cu Judson Siangbawipa nupi Ann Judson a rak si. Zarhpini ah Khrihfa pawl kha Baibal ca cawnnak le halnak a rak tuahpi hna nak in an thawk. Atu ah cun Sunday School ti nakin Church School tiin kan hman deuh cang. Kan Lairam ah Sunday School Carson bawinu nih a thok i ningcangte in a kalpitu cu Johnson siangbawinu a si i, 1950 kum ah felte in a rak dirpi hna. Ni ngani (Friday) zanlei ah saya/mah te he i tonnak le thlacamnak in  Zarhpi zing i an cawnpiak dingmi hna kha felfaite in timhtuahnak a rak ngeihpi hna. Cucu Hakha ah a rak si. Cuticun ZBC ramchung ah duhsah tein a karh ve.
  By,   Lal Pek Lian

Thursday, August 26, 2010

Cheuhra Cheukhat Ni

Cheuhra Cheukhat Ni ( Thawhlawm Sunday )
Rev. Dr. S. Hrekio
Lev-27:30- Ramchung thil cheuhra cheukhat vialte cu ramchung i thlakmi thlaici asi ah, thingkung hna theitlai asi ah Bawipa taa asi. Bawipa ca i a thiangmi asi.” Cheuhra cheukhat kha Bawipa ca i a thiangmi asi ati. Malakhi-3:6- 12; Mah hi Malakhi hi Isreal mi hna nih cheuhra cheukhat an pek lo caan i cayialmi asi. Cu caah cun a aw chuah aa dang deuh. Malakhi 3:6; Keimah cu ithleng lo in Bawipa ka si caah nan nih Jacob tefa hna zong nan rawk dih lo. Nan pupa chan in nan nih cu lam pial hmangmi nan si i ka phunglam kha nan zul hna lo. Ka sin ah nan rak kir ahcun nan sin ah ka kir ve lai tiah, Ralkapbu Bawipa nih a ti. Nan nih nih nan ithawh i zeitindah kan kir khawh lai, nan ti. Minung nih Pathian cu hlen awk asi hnga maw? Si hrim hrim hlah. Asinan, nan ka hlen. Nan cheuhra cheukhat le nan thawhlawm ahhin nan ka deh asi lo maw? Nan nih nih nan ka deh caah nan phun ningpi in chiatserhnak kha a um. Cheuhra cheukhat cu a dih lak in thawhlawm inn ah rak pu uh. Cun ka inn chungah cun rawl um seh. Ka hneksak tuah ngat uh, Van inn kaa cu kan hun piak hna le hun piak hna lo, thlachuah vanluhnak cu kan thlet hnawh hna le hnawh hna lo, zoh tuah ngat uh tiah Bawipa, Ralkapbu Bawipa nih a ti. Nan vawlei nih a chuahmi thil a hrawktu hna le nan misurruang car ko in a tuahtu hna buyit khaubok cu ka kham hna lai i nan misur ruang hna cu an thei a sur in an sur lai tiah Ralkapbu Bawipa nih a ti. Nan ram cu dawtmi ram asi lai caah, miphun vialte nih lunglawmmi an in ti hna lai tiah, Ralkapbu Bawipa nih a ti. Lamkaltu-20: 35; Bawipa Jesuh nih khan zeitindah a ti tiah cun peklei ahhin hmuhlei nakin lunglawmhnak a um deuh, a rak ti. Cu cu kan philh lo awk asi tiah a ti. Hi Bible ca hi kan Pa Pathian nih a thar in thlachuahnak kan pek piak ko seh. Amen.
Nihin hi kumkhat chung Pathian kan pekmi kan chaw kan va, cheuhra cheukhat, thawhlawm, a dang kan pekmi vialte kan khawmh ni asi. Nihin ni tiang i kan hmuh cangmi, Pathian sin i nan pekmi a dihlak in, kan tressurer pa kut chung a phanmi tinghnih le thonghnih asi. Mah hi ka ruah tikah Kirfabu pakhat nih tinghnih leng nan thawh hi thil khuaruahhar pakhat asi tiah ka ruah. Asullam cu hi ka ah hin, milian mirum zong kan um lo, cun rian ngan pipi a yuan zong kan um lo, cun chawleh chawhrawl khual tlawng i tangka tampipi a hmumi zong kan si lo. Nifatinte, zarhfatinte, thla fatinte kan yuan khawhmi te te kan yuan i phaisa hmuhmi Pathian sin ape tu kan si. Hi zatzat Pathian sin i nan pek ka ruah tik ahhin, kan Krifabu hi Pathian pek lei ahcun a ngan adam tiah ka ruah. Cu caah cun kaa lawm ngai te. Pathian zong aa lawm lai tiah ruahnak ka ngei. Pathian sin i pek thiam hi Pathian lunghmui nak a si lai tiah ruahnak ka ngei i kaa lawm ngaingai. Hi kan pekmi hi upa nih a yhabik lai tiah, Pathian lungtling asi lai tiah budget tuah zau in yha ten an hman i, cu zong cu an budget suai ning siseh, a thar an suai mi siseh keimah zong kaa tel pah caah ka lung atling ngaite ko. An iralring ngai tiah ruah nak ka ngei. Cu caah kan Krifabu vialte zong nih kan upa te cungah hin, yavuan (yuanvo) a ngeimi hna cungah hin lunghmui nak tampi kan ngei lai tiah ruahnak ka ngei.
Nihin ahhin thawhlawm ni, cheuhra cheukhat ni asi caah hin, hi kong hi chim ka duh. Nan pek lo caah silo in Bible ca ah zeitiindah a um ti tu chim ka duhnak asi. Zeicaahdah thawhlawm, cheuhra cheukhat kan pek ti hi ihal siseh law, abia lehnak cu atawinak te’n Bible nih akan cawn piak caah, Bawi Jesuh nih akan cawnpiak caah ti hi asi. Mah kha atompi kha pakhat pakhat te’n, duhsah te’n von ong ning law, cu ti kan on tikah Pathian thlachuah inn kaa aa on zia kha kan hmuh khawh yheo lai tiah ka ruah caah chim ka duhmi asi. Bible ca nih akan cawn piak; cheuhra cheukhat pek hi, ahlun in, athar in, Profet nih Jesuh nih, Paul nih, Bithlam tiangin akan cawn piak.
Ahmasabik ka relmi Lev-27:30 kha nan loram in a chuak zong si ai kun, nan dum in a chuak zong si ai kun, cheuhra cheukhat kha Pathian taa asi. Cu lio ahcun dum an ngei, lo an ngei. Lahkhah ei ti a um rih lo. Dollar ti zong a um rih lo. Sihmanhsehlaw, an kut chung i a phanmi poh kha ram i a chuakmi zong, dum i achuakmi zong sisehlaw, cheuhra cheukhat nan pek awk asi, Pathian taa asi. Nangmah taa asi lo. Pathian taa asi caah Bible ca nih “ It’s holy”, athiang a ti. Cu caah cun, kan Bible caa nih fiang te’n a chimmi cheuhra cheukhat kha Pathian taa asi caah na taa a si lo, a thiang. Mah kha fiangte’n Krifabu nih kan theih ahcun cheuhra cheukhat pek hi har dawh asi lo. Cun Bible cahlun chungah zumtu nupa hna nih an pek fawn, cheuhra cheukhat kha. Abaraham nih apek. Genesis 14:20 nan zoh ahcun, Abaraham nih cheuhra cheukhat a pek tikah a lahkhah asi lo, a lo chung chuak zong asi lo, khoi ta dah a lak ti ahcun hran chaw a va lakmi chungin a pek. Phun dang te asi ve hoi. Ka sin i a phanmi poh cu Pathian sinah ka pek lai. Abaraham nih a pekmi khuaruahhar asi mi cu zei dah ti ahcun mi a va teinak in a rak tlun tikah, Jerusalem Siangpahrang nih a don. Jerusalem siangpahrang sinah cheuhra cheukhat a pe lo. A pahnih nak a ra mi cu ho dah asi, tlangbawi, Pathian tlangbawipa Melkhizadek sin ah a cheuhra cheukhat a pek. A chim duhmi cu zeidah asi, a cheuhra cheukhat kha siangpahrang taa asi lo. Pathian taa asi caah Pathian ai awh, Melkhizadek sinah ka pek lai tiah a pek. Ati ning hi aa dawh ngai ka ti.
Cun Gen-28:20-22 ah zeidah a ra hoi ti ahcun, Jacob kha ka u nih a ka thah sual lai tiah a tli a le i ramlakah a riak i, cu tik ahcun Pathian he an itong i, ee mah hi hmun hi hmun thiang asi yung a ti i, Pathian sin ah zeitindah bia a kam tia’h cun, Pathian, ka inn ka lo, ka nu ka pa sinah ka ram ah him te’n naka tlunter asi ahcun, cheuhra cheukhat kan pek lai a ti. A ti lawng si lo, chiat a serh. Jacob nih a hmuh rih lomi kha chiatserh in bia a kam. Zoh law, a um tu ning cu, Leveticus ahcun nan lo chung chuakmi, nan dumchung chuakmi, nan kut a phan cangmi, nan ramchung chuakmi cheuhra cheukhat kha Pathian taa, a thiang ati. Abaraham nih cu hranchaw a va lakmi, a lo chung chuak silo, hranchaw a lakmi, a kut chung a phanh tikah siangpahrang a pe lo, tlangbawi a pek. Pathian taa asi caah. Jacob nih cun lahkhah zong asi rih lo, lo chungchuak zong si rih lo, zei hmanh asi rih lo, sihmanhsehlaw dam te’n naka tlunter i him te’n naka phanhter yhan asi ahcun na cungah kaa lawm ti theihnak ah cheuhra cheukhat kan pek lai, chiat kaa serh, ati. A ti ning te bantuk in him ten, dam ten a kir. A ti bantuk in a pek. Dam ten kan um zong hi Pathian cungah lunglawmh tlak asi. Dam ten America kan phak zong hi lunglawmh tlak asi. Dam ten rian kan yuan khawh zong hi lunglawmh tlak asi. Exodus chungah Pathian nih, rian nan yuan, yuannak thazang an pe tu hna hi keimah dahkaw ka si, a ti. Cu caah rian kan yuan khawhnak thazang a kan pe tu zong Pathian yhiam yhiam asi.
Cun Moses nih Exodus-14:26 ah, Isrealmi hna a cawn piak hna, zei a ti dah ti ahcun, kum fate nan lo le nan dum in a chuakmi kha cheuhra cheukhat Pathian nan pek mi kha a biakinn ah kalpi u. Isrealmi vialte Moses nih a cawn piak hna. Cu caah mipi nih cheuhra cheukhat an pek. Abaraham lawng asi lo, Jacob lawng asi lo, mipi nih cheuhra cheukhat an pek. Cun Number-18:26, Nehamiah-10 ah kan zoh asi ahcun, tlangbawi, Levi an ti mi hna zong nih cheuhra cheukhat an pek. Aron hrin kha Levi an si, Levi phun kha tlangbawi an si. Biakinn tavuankhanmi an si. Tu chan kan ti asi ahcun, Pastor, an mah zong nih cheuhra cheukhat an pek ve. Cu caah cun, Pastor zong nih cheuhra cheukhat kan pek, Bible nih a kan cawn piak caah kan luat hlei lo. Pastor zong an luat rua tiah kan ruat lai ucih, kan pek ve ko dah kaw. Cu caah cun, hi vawlei cung kan nun chung ahhin Pathian minung asi ahcun cheuhra cheukhat kong kan chimh. Pathian a thei lo mi cu va um ko seh. Pathian an thei leh lo cu ta. Sihmanhsehlaw, Pathian a theimi hna kan ca ahcun Pathian nih ka taa asi, ati mi kha, Bible ca nih akan cawn piak mi kha a ning cang te’n an pekmi kha a um cio ko. An yhelh can a tampi ve. Sihmanhsehlaw an chan tiluan a kal ningpi khan mah kha an ikal pi, Bawi Jesuh chan tiang an phanh pi. Bawi Jesuh chan a phanh hlan te ah zeitindah an yhelh ti cu ka chim yhan te lai. A tu ka chim duhmi cu, Bible ca nih a kan cawn piak dah kaw ti tu kha ka kalpi lio asi.
Nawlbia pahra ah kan ra, zeitindah akan cawn piak. Matthai-10:42 ah, Bawi Jesuh nih a chimmi cu zei a ti dah? Ti hrai khat te mi nan va pek zong khi a lak asi lo dahkaw a ti. Ti hraikhat zultu hna sinah nan pek tikah, mi sawsawh an si lo, Pathian rian yuantu, Pathian ca lamkaltu, Pathian thawngyhabia chimtu, zultu hna ti hraikhat te nan pek khi a lak asi lo dahkaw a ti, Bawi Jesuh nih. Cun, Mtt 19 yhiam yhiam ah mirum tlangvalpa a ra. Zungzal nunnak hmuh awk caah zeidah ka tuah lai ati. Nawlbia tuah cu kha, cu kha tiah Bawi Jesuh nih a chimh. Aa…. ka no lio ten ka tuah cang. Bawi Jesuh nih zei a ti, na ngeihmi vialte kha va zuar law, mi sifak va yhen hna, mitling si na duh ahcun va yhen hna, cu cun ra ka zul a ti. A ti kho lo. Kan Bible ca chungah, a ngeih a chia ti in a um. A ngeih a chia timi kha Greek um ning ahcun zei a ti dah, a hmai a tla ti asi. Kan Lai holh zongah cu bantuk cu a um ve ko. Aa nuam ti lo, a hmai naak sehlaw, zoh awk yha lo khin va um sehlaw, cu bantuk cun a hmai a um dih. Zeicaah? A ti kho lo. A rum caah a rumnak kha a tlaih chan deuh, Bawi Jesuh zulh nak in. Mah kha, mi sifak pe sehlaw, Bawi Jesuh zul sehlaw, a hmai a tla hnga lo. Bawi Jesuh nih a rumnak vialte kha a herh lo, a mah kha a herh. Mah kha a ti khawh lo mi asi.
Mathai 22 ah Bawi Jesuh le Saduhsi pawl an i al tikah zeiti’n ati? Bawi Jesuh nih zei a ti tiah, siangpahrang taa cu siangpahrang pe u, Pathian taa cu Pathian pe u, a ti. Pathian taa timi kha Bible thiam pawl an i al nak caan a sau pi. Pathian taa timi hi zei dah asi tiah an i al . Sihmanhsehlaw, kei nih ka ruah ning ahcun Bible cahlun chungah a ummi, Pathian taa, cheuhra cheukhat ti a um peng ko mi kha asi ko lo maw?. Cheuhra cheukhat kha Pathian taa ti peng asi. Ngunkhuai pek kong an hun ial tikah siangpahrang taa cu siangpahrang pe u, Pathian taa cu Pathian pe u, a ti tik ah, Bawi Jesuh Kri nih cheuhra cheukhat cu Pathian pe u, ngunkhuai cu zat ti khiahmi kha siangpahrang pe u, a ti si ko lo maw? tiah, kei ka dir hmun asi yheo.
Luke -6:38, Bawi Jesuh nih zei ati dah tiah, pe u, ati. Mirang holh ah “Give”. Greek holh zong ah “Pe” ti cafang pakhat. Pe law, pek na si ve lai a ti tikah, pe law, midang nih an in pek ve lai ti a si lo, pek na si ve lai timi kha----Pathian nih an pek ve lai ti asi. “ Give, it will be given to you” ti kha passive voice asi i, Pathian nih an pek lai ti can asi. Cu ca ahcun, pe, Pathian nih an pek lai, an pe tu cu Pathian a um tinak asi. An pek sawhsawh zong asi lo, liam thluahmah in an pek lai tiah a ti tu hi Bawi Jesuh dahkaw asi, mi dang an si lo. Cu ca ahcun Bawi Jesuh nih pe, an pe tu cu Pathian a um. Pathian nih an pek lai, liam thluahmah in an pek lai. Na kut in na rak donh tikah a tlum lai lo. An nih lio ahcun a tu i pee kan tahnak bantuk te khi an phei cungah an chiah. Mah cu phei cungah cun an von thlet, mah kha a liam thluahmah ti asi. An pe tu Pathian a um a ti.
Luke-12:32 ah, Tuu run hmete hna nan thin phang hlah u, nan thil zuar in misifak yhen hna u. Zultu kha zeihmanh an ngei set lo. Amah thawngyhabia chimmi arak ngai tu kha mirum zong an si lo. Mitlawmte, tuu run hmete hna nan thin phang hlah u, nan ngeihmi zong kha zuar ulaw misifak va pe hna u. A chap chih rihmi cu, a yet kho lo mi phaisa bawm izalh u. Nan ro kha vancungah va khong u, nan ro umnak ahkhan nan thinlung zong a um ve lai. Bawi Jesuh mi cawn piakmi hi a thiam tuk, mi thinlung zong a sawh tuk ka ti yheo. A yet kho lo mi bawm kha, zal kha vaa zalh u. Vancungah nan ro khong u, cu ka ah nan lung a um ve lai. Kha bantuk kha a tampi, kan chim cawk lai lo, za seh law.
Bible cathar kan hung phanh tikah, Bawi Jesuh nih a chimmi, nu hmei nu pakhat kha temple chungah pia hnih a pek, a ngeihmi dihlak a pek. Hi nu nih hin tambik a pek ati. Saduhsi, Farasi nih phaisa an thlen, an thlen, an thlen i phaisa bawm chung an von thlet tikah dar i tuahmi sikaw phaisa bawm kha a ring tuk i, zei cah an rin ter ti ahcun kan thei hna she ti duh ah, phaisa nek ah an thlen, a tampi lang seh tiah. Sihmanhseh hi nu nih pia hnih te a pek tikah Bawi Jesuh nih tambik a pek a ti. Phaisa pia hnih kha a tambik a can hi Bawi Jesuh hmai lawngah asi. Midang hmai, khawzei hmanh nih kha bantuk an ti bel lo. Minung nih ti khawh phun khi a silo. Sihmanhsehlaw Bawi Jesuh a zohnak ahcun phun dang. A nih cu a nunnak ah a ngeihmi dih lak a pek dih, cu ca ahcun dahkaw a tambik a pek cu ati. Bawi Jesuh Kri nih achim mi cu cheuhra cheukhat kha, pe uh. Dinnak le zangfahnak le mizawn ruahnak le zumtlak sinak zong kha tuah u. Mizawn ruahnak le zangfahnak le zumtlak sinak kha dai thlan lo in, hi cheuhra cheukhat tu hi. Aithing te hna, puyinan te hna, rimhmui te hna nan pek kha a hman lo. Dinnak le zangfahnak le zumtlak sinak te hna kha tuah ulaw, hi zong hi daithlang hlah u, ati. Voi tampi cu Bible kan hrilhfiah tikah mah kha kha cheuhra cheukhat pek, a hme te te tiang zong an pek mi kha kan hrilhfiah lo i, Bawi Jesuh Kri nih zangfahnak le zawnruahnak le zumtlak sinak hi pei tuah u a ti ko cu kan ti, adang cu kan kal tak yheo. Bawi Jesus timi asi lo, hi tuah u, hi zong hi daithlang hlah u.
Cun a dang khuaruahhar asi mi cu zeidah asi ti ahcun, Bawi Jesuh Kri nih a chimmi chungah a dih lak lengmang a kal. Cheuhra cheukhat chungah a kal lengmang. Hi nu nih a dih lak a pek. Pathian nan dawt tikah nan thinlung dihlak, nan nunnak dihlak, nan fimnak dihlak, nan ngeihmi dihlak in daw u. Dih lak lengmang ah a kai. Moses timi asi lo, Moses cu cheuhra cheukhat a ti. Bawi Jesuh nih cun a dihlak lengmang a kai. Zeicahah? Ziah an ikhah lo? An ikhah lonak cu, Biakam hlun ahcun Fapa pek asi ballo caah. Biakam thar ahcun Fapa pek asi caah, a ngeih chun a Fapa a pek caah, a dihlak nak niam kha asi kho lo. Pathian taa lawngte asi. Pathian taa asi caah a taa asi ti thei u. Na nunnak zong Pathian taa, na ngeihmi vialte zong Pathian taa, Pathian taa lo an um lo. Mah kha Bible ca nih a kan cawn piak. Zeicahdah cheuhra cheukhat kan pek, cu nak tam zong zei cah dah nan pek, kan pek? Bible ca nih a kan cawn piak caah kan pek. Krifami nih cun, zumtu nih cun kan pek. A pe lo an um ah tah? Mah kha kha piahtana asi yheo. A pe lo an um tikah, pe u tiah hnek awk ayha lo. Krifabu chungah cun kan ihnek bal lo. A pe lo mi nih an pe lo, a pe mi nih an pek. Khuaruahhar asi mi cu, a pe mi nih an pekmi chung khan Pathian rianyuannak cu a nung zungzal ko. Amah Pathian lila nih thlachuah a pek ko. Cu caahcun nihin zong ahhin a pe tu nan um lai, pe lo tu nan um lai. A pe mi vialte nih an pekmi kha Pathian nih a thlachuah lai i hmailei zongah a kal rih ko lai.
Sihmanhsehlaw zei caah kan pek lo ti kha ruah yha in a um. Zei ca’h dah kan pek lo, sullam pathum a um. (1) Cheuhra cheukhat pek awk asi ti ka theih yung lo. (2) Emmergency ka ngei i, operation kaa tuah i, rian ka yuan lo i, cu caah ka har tuk i ka pe lo. (3) Ka sian lo caah ka pe lo. Mah kha pathum kha a um zungzal. Ka theih yung lo, ka har tuk caah, ka siang lo. Mah kha tlawmte von iruah ta usih law. Malakhi -3 ka von rel mi kha, Malakhi cu Bawi Jesuh chuah hlan kum zali, zanga hrawngah asi. Moses chanah, Profet chan ah an pe nan, Malakhi chan ahkhan Isreal mi hna nih cheuhra cheukhat an pe lo. An pek lo caah Malakhi nih zei ati? Nan phunpi hin lam pial phun nan si ati. Ka sinah rak kir law nan sinah ka kir ve ko lai dahkaw, Pathian nih a ti hna tiah a ti tik ah, zei tindah kan kir lai?, an ti. A thei lo bantuk in zeitindah kan kir lai an ti. Pathian nih a ti mi cu nan ka fir mi kha ka fir ti hlah ulaw cu ti cun nan kir lai a ti. A bia a fak ngaite. Sihmanhsehlaw, Profet hna cu mihmai an zoh lo. Cu tik ahcun Vancung in thlachuahnak inn kaa ka on lai i thlachuahnak a phanh le phanh lo ka hneksak u. Pathian nih ka hneksak u a ti hi Bible ca chungah a tam lo. Si nan, mah hi kaa ahcun ka hneksak u, asi le si lo. Ka hneksak ulaw thlachuah a ron le ron lo, nan lo a him le him lo, nan misur a bor le bor lo, ka hneksak u a ti. Pathian nih a timi cu nan misur kha a bor, a bor lai i mitampi nih, ee Pathian nih a thlachuah hna hi ta tiah an theih tikah Pathian nih thlachuahmi kan si ti nan ithei lai i, nan ilawm lai. Pathian thlachuahmi kan si ti itheih i ilawmh khi zei hmanh nih a tluk lo dahkaw. Mah kha kha Malakhi chan ahcun Isrealmi lam an tlau, kir u, a ti tikah Pathian thil, Pathian taa nan laak mi kha la ti hlah u.
Kan Bible ca chungah hin Pathian a pe kho lo cu chim hlah, hakkauh in, pek sian lo in keimah taa tiin Amah taa kha biatak tein a hum zungzaltu Bible ca chungah hin kan hmuh ve ko. Mah kha hakkauh, terhfah, zeihmanh pek duh lo, kha ti------ ka ta, ka ta , ka ta ti kha mirang holh in grief and ti i, Efesa 5:5 ahcun, “Hakkauh hi siasal biak asi”. Krifami kan caah cun hakkauh, terhfah, ka taa ti lawng te ti hi siasal biak he aa khat. A fak ngai. Asinan, Bible ca nih a ti kha . Vanliannu he Isreal kan tlawn tikah kan hmuhmi khuaruahhar cu, Galilee rili a um, Rili thi a um. Galilee rili cu Harmon tlang in tifim te a hung luang i mah rili nganpi cu kan va tlawm tikah, a chungah nga cu ngasen he, nga dum he, nga yial he nga sangphaw he nga lawng te, a va nuam ve kan ti. Asina’n mah cu Jordan tiva in luang kaw, Rili thi a kal tikah, kan vong kal hoi i, zeihmanh um hlah, uhtlak hmanh a um lo. Ci a al tuk i keimah zong tilio ka thiam lo cu mu, ti kaa lio ahcun lung bantukin a pil pawl ka si cuh. Ka va kal i a thukpi zong ah ka pil lo, zeicaah, ci al a tam tuk. Zeihmanh an nung kho lo. Zeicah kha kha Rili thi ah a can? Jordan tiva in a rung luangmi ti vialte kha chuahnak a ngei ti lo, a pit. Chuahnak a ngeih tilo caah tikhu lawng a chuah i ci ah a cang i, a al tuk i zeihmanh a nung kho lo. Jordan tiva in a ra mi ti thiang kha, ka taa ati dih, a chuah duh ti lo. Zeihmanh a siang lo, a hakkua tuk, a thi. Ngeihchia asimi cu zeidah asi tiah, Bawi Jesuh Kri kum thum chung rian a yuan tikah Galilee rili ahcun a tlawng a leng, Rili thi ah voikhat hmanh a phan lo. Mah kha asi, yih a nun nak cu. Tiva a rung luang i tili ah a um i yha te’n a chuakmi cu a thiang. A chungah a rung luangmi a chuak ti lomi asi ahcun a thu.
Cheuhra cheukhat Pathian sin kan pek hi Amah kan sunhlawih lawng silo in, a taa kan si tinak lawng asi lo, kan thlarua damnak asi.Vancung inn kaa Pathian nih a kan on piak, thlachuah a kan pek ca’h asi. Bible cahlun chungah Elaisah timi a um, profet midamh thiam an ti. Siria siangpahrang Naman a rung. Elaisa a um, ka damter seh a ti, amah kha mithinghmui asi. General mithinghmui asi. Siria ram ah an damter kho lo, Isreal ram ah Elaisa sinah a rung. Ka damter ko tiah a rung nawl len. Elaisa nih zei a ti? Va kal, Jordan tiva ahkhan voi sarih vaa hnim a ti. General Naman cu a thin a hung tuk. A cu bantuk profet cu, Siria ram ah tiva tampi a um ko, a zei dah Jordan tiva theng te ahcun voi sarih hnim cu a hauh, ka tuah naisai lai lo tiah, a thin hun in a kir. A lak sawng kenmi vialte zong a kirh dih. Elaisa i sin um, Kaheza timi a um i, Kaheza nih cun a bawipa Elaisa theih lo in a va dawi hna i, Naman cu a va phanh. Zangfah te’n na laksawng kha ka bawipa cu yhen ko, keimah nih ka va pek lai. Ee, tiah Naman nih cu a laksawng cu Kaheza cu a pek. Kaheza nih cun a thli te’n a chiah. A profet Elaisa cu a pe naisai lo. Zeidah a cang? Amah Kaheza kha mithinghmui ah a cang. Ee, hakkauh hi, zeihmanh sian lo hi, Bible ca nih a thohkhan lo dahkaw.
Asiahcun a donghnak ah, Pathian sin i cheuhra cheukhat kan pekmi hi pek lo in um ahcun a sual, tling in kan pe tawn lo, cun ka ruahnak in ka pek zongah thlachuah tampi ka hmuh yung lo, a ti tu kan um cang. A tambik cu, cheuhra cheukhat pe law na rum urmar lai kan ti lo. Cheuhra cheukhat pe law tangka tampi na ngei lai kan ti lo. Cheuhra cheukhat pe law nan khua chungah a rumbik, a lianbik na si lai kan ti lo. Sihmanhsehlaw, na pek asi ahcun Pathian nih an dawtnak na theih ca’h na dawt ve asi. Idawt pahnih aa tong. Mah kha kha zeihmanh nih a tluk lo. Ngaknu nih tlangval a dawt i, tlangval nih ngaknu a dawt i, idawt a ton kha zeihmanh nih a tluk lo. Nan theih cio ko khah, ka chim hau lo. Pathian nih a kan dawt i kan dawt ve tikah, dawtnak an iton kha zeihmanh nih a tluk lo. Mah kha hnangam, lungdaih kha thlachuah an timi cu asi. Kan Bible ca i Zultu 20:35 i hmuh lei nak in peklei ah thlachuah a tam deuh a timi kha mah cu cu asi. Holh dang in ka hrilhfiah asi ahcun, hmuhlei ahcun kan ilawm, pek lei ahcun kan hna a ngam. Naa lawmh kha caan tawi te, na hnangam kha caan sau pi a zaat. JCPenny ah rian yuantu tampi nan um. JCPenny rian thawktu cu amah JCPenny asi. Zeitindah a thawk, phaisa tlawmte a ngeimi asi i Pathian min in ka thawk lai, ka ngeihmi poh cheuhra cheukhat ka pek lai tiah bia a kam mi pa dahkaw asi khih. Haasi, Colgate a tuah tu pa kha amin ah Colgate asi i, zeitin dah a thawk? A ngaihmi phaisa tlawm te’n a thawk i ka hmuhmi poh Pathian sinah cheuhra cheukhat ka pek lai tiah bia a kammi dah kaw asi. Vawlei cungah company nganpipi khi, Wal-mart nan kal si lo maw? Ho dah Wal-mart kal lo um, nan kal dih. A thawktu pa nih cheuhra cheukhat ka pek lai tiah bia a kam. A yhan tikah voikhat cheuhra cheukhat a pekmi hna cu million sawmnga a pek. Cu caah cun, cheuhra cheukhat a pe mi hna hi an si a fak hlei lo, an rum deuh lehlam. Cu caahcun kapek ahcun ka sifak sual lai tiah maw ti sual lai uci, Pathian nan thangchiat a si lai. Na pek tikah na sifak chin lai lo. Kum sawmli leng Pathian rian ka yuan cang, ka theih ----kha kha cu. Na pek tikah na sifak lailo. Na pek lo tu ah na sifak kho men, na thinlung a sifak lai. Indianapolis i Pastor pa pakhat, amin ah Dr.G.Dickson ti a um. Khoi ka dah a um ti ka hlat te lai. Cu pa nih cun Biakinn a sak. Biakinn a sak dih ahcun bia an hal. Pastorpa Biakinn na sak dih tikah hin hi hi te hi tuah usih tiah na chim duhmi a um maw, tiah an hal. Dr. Dickson nih a chimmi cu, biakinn ka sak dih hnu kum thum kum li ka zoh tikah hin, biakinn kan sak lio ah khan phaisa an thawh cio i, hi nak tam deuh in thawh u tiah rak ti ding ka si nan. Zei caah? Biakinn saknak i a thawhmi vialte kha an sak dih hnu ah an rum chin lengmang. Kan Krifabu an dih lak in biakinn saknak ah tampi thawh u tiah fakpi in ka au lo kha kaa ngai chih. A thawhmi vialte an rum dih cu ta.
Fa le hna, Pathian sin i cheuhra cheukhat pek hi maw nuar lai uci, ingaichih sual lai uci, nan si a fak hlei lai lo. A nungmi Pathian a um, thlachuah inn kaa a on lai. Dawtnak le dawtnak nan itong lai, nan inuam lai, nan hna a ngam lai, vawlei cungah van ka phan nan ti lai. Pathian duhnak tuah hi kan i lawmhnak dahkaw asi. Cu caah, hi ka ah hin tampi nan thawh, tinghnih leng nan thawh, kan ilawm. Pathian zong aa lawm lai. Atu ahhin a pe rih lo nan um zongah, kumkhat ca nan pek zongah, thlakhat ca nan pek zongah, zarhkhat ca nan pek zongah, nihin hi kum 2008 kan pek a donghnak asi lai i, cu caah cun lungtling te in Pathian sinah kan peknak caan asi lai i, bia kan chimmi zong hi kan zapi caah Pathian nih thlachuahnak kan pek piak ko seh. Amen.

Hringtu Nu Ni (Mother’s Day)

Hringtu Nu Ni cu fale nih nule upatnak an pek ni a si. Nu ti tik ah hringtu nu lawng kha nu tiah ti a si lo. Hramthawknak le kokehnak a hram paoh kha nu ti in min sak le auh a si. Tahchunhnak ah kan chuahkehnak hmun kha kan nu vawlei, kan nu ram tiah ti a si. Cun kan i chuahpimi holh kha ka nu holh tiah ti a si i kan umnak khrihfabu kha mother church kan ti.
1872 ah Julia Ward Howe an timi nu nih America ah Hringtu Nu Ni hi tuah awk a si ti in ruahnak a rak chuahpi hmasabik. Boston khua ah Hringtu Nu Ni pumhnak a kum fate in kum saupi a tuahpi hna. 1907 ah Virginia nitlaklei Crafton khuami Anna Jarvis anti mi nu nih Hringtu Nu Ni hi miphun nih tuah awk a si ti in khuazakip ah chim a thawk. Hringtu Nu Ni cu May zarh hnihnak ah siseh tiah a ti i pangpar tonhnak phung a thok chih. Cuticun hi pangpar tonh phung cu mi tampi nih an zulh. A nu a nung rihmi nih pangpar a hring, aihre, a sen timi zawng pakhat khat an i tonh i a nu a thi cangmi nih pangpar rang an i tonh ve.
May 8, 1914 ah Hringtu Nu Ni cu miphun in theih hngalhnak le fehternak an tuah. Cu ni ahcun President Woodrow Wilson nih America Upadi zung ah a hnatlaknak a min a thut. Cu thawk cun May zarh hnihnak cu Hringtu Nu Ni ah hman a si.



________________________________________
[1] Hlan ahcun Church Fathers ti lawng in khrihfabu tuanbia hi a rak kal nain tuchan ahcun Church Mothers lo cun khrihfabu hi a kal kho ti hnga maw ti hi fakpi in ruah a herh mi a si. Nan biakinn i nan i pumh tik ah cheuthum cheu hnih hi nu an si i cheu khat lawng kha pa an si na hmuh lai.
[2]Ruahchannak awthawng (Voice of Hope) timi hi nu hna hi nan si.
[3]“Miphun a lian ngantertu cu dinnak a si,” tiah Phungthlukbia 14:34 nih a kan chimh
[4]Hi nu hi hlawhhlang nu ti vial lawng in theih a si tawn. Josephus nih a kan chimh ning ahcun inn-keeper a si ti a si i riahbuk hngaktu tinak a si. Kan mitthlam in kan cuan ter tawnmi nu thalo hmanthlak rumro kha cu si dawh a si lo. Jericho a cimh i Israel miphun hna sin ah laikhat i a hun um hnu ah khan Judah tuanbia nih a kan chimh mi cu Joshua nu pi a hung si an ti. Hi nu kong ka hun char duhnak a ruang cu kan ram le nihin kan tonmi sining nih hlawhhlang nu dirhmun phun in a kan um ter lio ah Rahab dirhmun te hi i zohchunh awk a tlak tuk mi a si ko lo maw ti hi a si. Edith Deen, All of the Women of the Bible (New York: Harper & Brothers Publishers, 1955), 66-67 chung in hun char than mi a si.
[5]Zumhnak hram fek te in a thla mi nu a si. David pi a sinak kha langhter a si i amah thawngin Pathian phuannak a kauh zia thukpi in a kan hngalh ter.
[6]Nu dirhmun taktak a langhter tu nu a si. A hla nih hin nu hi teitu nan sinak a langhter ngaingai (Luka 1:46 -56). RC pawl le bang nih cun uar tuk hna kaw khamhnak petu ah a bawmtu dirhmun (co-redemptrix) ah an chiah.
[7]Hi nu hi a min kan hngal lo nain amah le Bawi Jesuh bia an i ruahnak thawngin Pathian cu thlarau a si zia, biatak a si zia, le nunnak ti a si zia kan hngalh khawh. Aa thutpi kho lo i Messiah a hmuhnak ah i zahpi lo tein a phuang ngamtu nu kha a si. Biaknak dangdang lam zong in Pathian sin phanh khawh a si ti mi cawnpiaknak kha fakpi in hi nu le Jesuh biaruahnak nih a zuamcawh tiah ka zumh.
[8]Dr. Anna May Saypa nih Biakam Hlun theology a kan chimhnak ah a chimmi a si.
[9]Pastor Ca Peng nih CE training a kan cawnpiaknak ah ngakchia kong a kan chimhmi chung in hun char than mi a si.
[10]Rev. Dr. David Van Bik nih Mother’s Day ah phung a chimmi chungin lakchinmi a si.
[11]“I Dare To Call Him Father” timi a cauk ah tehte a khanmi bia a si. Amah hi Muslim nu a si i amah tein Baibal a relnak in Khrih he aa tongmi nu a si.
[12]Rev. Dr. Cung Lian Hup nih phung a chimmi chungin hun char thanmi a si.

Sunday School Thawhkehna

Sunday School Lungput Le Thawhkehnak Tuanbia

Sunday School a rak thoktu hi England ram Glocester khua i a ummi Robert Raikes timi pa a si. Amah cu canamnak (press) a ngeimi a si pinah Tadinca chuahtu pakhat zong a rak si. Khrihfa tha ngai a si bantukin harnak a tongmi pawl va bawmh hi a zuam ngaimi a si. Thongtla pawl an nunning a zoh tikah Pathian kong chimh ahcun an nunzia zong an i thleng kho deuh theo lai tiah a rak ruah i thongtla pawl sinah a rak tuan hmasa nain an nunning an i thleng kho hlei lo.
Robert Raikes nih zeitindah sifakmi ngakchia pawl nunnak thanchoter hi kaa zuam lai tikha a ruat lengmang i 1780 kum ah pawngkam i ngakchia pawl, sianginn zong a kai kho ve lomi le umnak zong thate in a ngei lomi hna pawl sinah riantuan hram a thawk. Ngakchia tam deuh cu Kawhrenh sernak sehzung (Pin factory) ah rian a tuanmi an si caah Zarhpi ni lawng hi an i manh caan a si i Sunday School tiah min a bunhnak zong a rak si. Ca a chimtu nu pakhat kha a rak hlanpiak hna i, ca chimhnak (Maths an rak cawng hmasa, an ti) in ngakchia pawl cu a rak thawkpi hna. An thawkka ah cun midang pawl nihsawh zong a rak tong ngai nain, Robert Raikes cu lungdong lo tein a tuan lengmang i kum thum a rauh hnuah Wesley te unau le Whitefield te unau hna nih tha peknak an vun ngei. Mi zapi zong nih Nov. 3, 1783 ni ah hnatlakpinak an ngeih piak.
1785 kum ah Robert Raikes le William Fox hna nih (Sunday School Society) Sunday School Cawnnak Bu tiin an rak tuah. Cu ticun sianginn zong a hung karh chin lengmang i 1789 kum ah cun siangngakchia 250, 000 tiang in an hung karh lawng si loin an nuncan ziaza zong a tha deuh ngai cang. Misualmi zong mithmuh in an hung zor chin lengmang. Sunday School cu London in America ram Virginia tiang a hung karh chin.
Robert Raikes cu 1802 kum ah pension a la i, an ram nih minthatnak (freedom of the city) khuapi caah luatnak riantuantu timi lehhmah an pek. 1811 kum ah a thi i a ruak cu a Sunday School siangngakchia pawl nih hlunghlaite in an thlah. 1824 kum ah American ram ah Sunday School Bu (American Sunday School Union) cu an van tuah. Sunday School hi ngakchia hna caah a tha ngaimi cawnnak hmun a si kha mi zapi zong nih an hun theih cang i 1912 kum ah cawnpiaknak program pawl zong an hun karhter chin.
Kan Kawlram ah Sunda School a rak thawktu cu Judson Siangbawipa nupi Ann Judson a rak si. Zarhpini ah Khrihfa pawl kha Baibal ca cawnnak le halnak a rak tuahpi hna nak in an thawk. Atu ah cun Sunday School ti nakin Church School tiin kan hman deuh cang. Kan Lairam ah Sunday School Carson bawinu nih a thok i ningcangte in a kalpitu cu Johnson siangbawinu a si i, 1950 kum ah felte in a rak dirpi hna. Ni ngani (Friday) zanlei ah saya/mah te he i tonnak le thlacamnak in Zarhpi zing i an cawnpiak dingmi hna kha felfaite in timhtuahnak a rak ngeihpi hna. Cucu Hakha ah a rak si. Cuticun ZBC ramchung ah duhsah tein a karh ve.

Hringtu Pa Ni (Father’s Day)


Hringtu Pa Ni cu fale nih pale upatnak an pek ni a si. America le Canada ram ah mi tampi nih an pale an upatnak hna le an cungah an i lawmhnak langhternak caah Hringtu Pa Ni ah an pale laksawng an pek hna. Hringtu Pa Ni cu June zarh thumnak ah a si. Pa (father) ti tikah hringtu pa lawng a si lo. Ram pakhatkhat nih pa bantukin an ruahmi, miphun nih pa bantukin an ruahmi, khuami nih pa bantukin an ruahmi an si i thiam hngalhnak lei in pa bantuk in ruahmi zong a si.

America Washington peng Spokane khua mi John Bruce Dodd nupi nih 1910 ah Hringtu Pa Ni cu a rak thawk. Sonora Smart Dodd nih Hringtu Nu ni i phungchimmi a ngaihnak in hringtu pa ni tuah duhnak lungthawhnak nganpi a ngei. A nu nih a thih tak hna hnu ah a pa Henry Jackson Smart nih a cawmkennak hna cungah lawmhnak a ngei i a pa cu zeitluk in dah a ral a tthat i a nun a sersiamtu le a pa i nunraithawinak a ngeih kha hi Ni sunglawi ahhin langhter a duh. A pa hi June thla chuakmi a si caah June thla hi upat peknak ni ah aa thim. Cuticun June 19, 1910 ni ah a hmasabik Hringtu Pa Ni cu Spokane khua ah a tuahpi hna. Cu hnu in hringtu pale upat ni cu America ah a karh. America President Calvin Coolidge nih June zarh thumnak zarhpi ni cu Hringtu Pa Ni ah a thanh i President Nixon nih 1972 kum ah miphun nih a zungzal in upat peknak ni, ni sunglawi ah a fehter chin. Pale a nung rihmi caah Rose pangpar sen le pale a thi cangmi hna caah Rose pangpar rang kha laksawng pek an si.

1936 ah miphun hringtu pa ni (National Father’s Day) komiti an ser i headquarters cu New York khua ah a si. Rammi nih hringtu pa khan in an bochanmi le an zohmi kum fate in an thim. Kum fate in pa ah an thimmi cu kum khat chung rammi pa (father of the year) an ti. Douglas Mac Arthur, Ralp J. Bunche, Dwight D. Eisenhower le Harry S. Truman hi kumkhat chung khuami pa (father of the year) ah cun an rak thim hna.

Samuel Adams hi America Hringtu pa (father of America ) ah an rak chiah. Amah cu American Luatnak si khawhnak ah a rak cawlcang ngai i ram daw bik pakhat a si. Phunghrampi upadi a hringtu pa (father of Constitution) ah James Madison a si. Damnak sii lei cawnnak i a min a thangbik ah Hippocrates a si i cucaah amah cu Sii lei cawnnak a hringtu pa (father of medicine) an ti. Amah hi hlanlio pi Greek sibawi minthang bik a si.

Roman Catholic le Anglican khrihfabu nih an tlangbawite cu hringtu pa (father) an ti hna. Baibal nih Abraham cu zumh awktlak mi a hringtu pa (father of faithful) a si a ti.

(Baibal rel awk: Gen. 17:4; Ex. 20:12; Deut. 5:16; Matt. 5:16,45; 15:4; Mk. 7:10; Johan 10:30; 15:16)



Lal Pek Lian

Hringtu Pa Ni (Father’s Day)

Hringtu Pa Ni cu fale nih pale upatnak an pek ni a si. America le Canada ram ah mi tampi nih an pale an upatnak hna le an cungah an i lawmhnak langhternak caah Hringtu Pa Ni ah an pale laksawng an pek hna. Hringtu Pa Ni cu June zarh thumnak ah a si. Pa (father) ti tikah hringtu pa lawng a si lo. Ram pakhatkhat nih pa bantukin an ruahmi, miphun nih pa bantukin an ruahmi, khuami nih pa bantukin an ruahmi an si i thiam hngalhnak lei in pa bantuk in ruahmi zong a si.

America Washington peng Spokane khua mi John Bruce Dodd nupi nih 1910 ah Hringtu Pa Ni cu a rak thawk. Sonora Smart Dodd nih Hringtu Nu ni i phungchimmi a ngaihnak in hringtu pa ni tuah duhnak lungthawhnak nganpi a ngei. A nu nih a thih tak hna hnu ah a pa Henry Jackson Smart nih a cawmkennak hna cungah lawmhnak a ngei i a pa cu zeitluk in dah a ral a tthat i a nun a sersiamtu le a pa i nunraithawinak a ngeih kha hi Ni sunglawi ahhin langhter a duh. A pa hi June thla chuakmi a si caah June thla hi upat peknak ni ah aa thim. Cuticun June 19, 1910 ni ah a hmasabik Hringtu Pa Ni cu Spokane khua ah a tuahpi hna. Cu hnu in hringtu pale upat ni cu America ah a karh. America President Calvin Coolidge nih June zarh thumnak zarhpi ni cu Hringtu Pa Ni ah a thanh i President Nixon nih 1972 kum ah miphun nih a zungzal in upat peknak ni, ni sunglawi ah a fehter chin. Pale a nung rihmi caah Rose pangpar sen le pale a thi cangmi hna caah Rose pangpar rang kha laksawng pek an si.

1936 ah miphun hringtu pa ni (National Father’s Day) komiti an ser i headquarters cu New York khua ah a si. Rammi nih hringtu pa khan in an bochanmi le an zohmi kum fate in an thim. Kum fate in pa ah an thimmi cu kum khat chung rammi pa (father of the year) an ti. Douglas Mac Arthur, Ralp J. Bunche, Dwight D. Eisenhower le Harry S. Truman hi kumkhat chung khuami pa (father of the year) ah cun an rak thim hna.

Samuel Adams hi America Hringtu pa (father of America ) ah an rak chiah. Amah cu American Luatnak si khawhnak ah a rak cawlcang ngai i ram daw bik pakhat a si. Phunghrampi upadi a hringtu pa (father of Constitution) ah James Madison a si. Damnak sii lei cawnnak i a min a thangbik ah Hippocrates a si i cucaah amah cu Sii lei cawnnak a hringtu pa (father of medicine) an ti. Amah hi hlanlio pi Greek sibawi minthang bik a si.

Roman Catholic le Anglican khrihfabu nih an tlangbawite cu hringtu pa (father) an ti hna. Baibal nih Abraham cu zumh awktlak mi a hringtu pa (father of faithful) a si a ti.

(Baibal rel awk: Gen. 17:4; Ex. 20:12; Deut. 5:16; Matt. 5:16,45; 15:4; Mk. 7:10; Johan 10:30; 15:16)



Lal Pek Lian