Jesuh Thawhthannak

Baibal caang thim: Mi nih cun an thawh hna i, “Zeicahdah a nungmi cu a thimi lakah nan kawl? Hika ah a um lo, a tho cang.” Luka 24:5-6.

Bawi Jesuh thihnak in a thawhthannak hi khuaruahhar thil vialte lakah khuaruahhar bik a si. Thawngtha cauk tialmi tete ah dannak[1] a um len ko lai. Hihi cu a taktak kong kha an chim cio caah a tenok cu i dan awk hrim khi a si. A herh bik mi cu thlan a lawn i Jesuh a tho cang timi thawngtha an tial ciomi kha a si. Mithi[2] lak i Bawi Jesuh kawl lo ding kha a biapi taktakmi cu a si. Korin khuami hna sin i Paul cakuat khi ahmasa bik thawhthan kong tialnak a si tiah Baibal ah kan cawn i thihnak hrawh a sinak le tei a sinak kha kan rel khawh (1 Kor. 15:1ff[3]). Thlanmual[4] nih aa kalpi khawh lomi nunnak, Jesuh he um tinak nun kha khrihfami nih nihin le hmailei caan caah kan ngeihmi nunnak a si.

“A nungmi” timi biafang vanmi i an hmanmi hi tehte nung a si (cf. Heb. 7:8[5] zoh chih). Hi biatlang nih thazaang tampi a kan pek, zeitintiah “Kan Bawipa cu a nung tiah kan hngalh” ti hi kan chim khawhmi a si ve caah a si.[6] Hika ah a um ti lo, a tho cang tiah vanmi nih an chimh hna. Galilee i a rak kal chungnak tiang khan an chimh hna. Thawhthannak thawngpang hi thlan hram tiang ah a si bal lo. Ramri a rak samh colh i Galilee a rak phan diam cang! Cucu Paul te hna nih kan nun hnawh chan a si, kanmah kong kan chim lo, Khrih cu Bawipa a si, tiah thawhthannak tehte an sinak kha a chim i a cakuat vialte i a muru cu a si (cf. 2 Kor. 4:5).

Thawhthannak hi khrihfaphung i kan nunnak hrampi a si. Teitu vialte i teitu kan sinak a langhtertu a si. Job 14:14 i biahalnak “Mipa cu thi sehlaw a nung kho than ti hnga maw?” (If a man dies, will he live again? NIV) timi cu bialeh piak a si cang. Thawhthannak[7] nih a bia a leh piak cang! Thlan cu a lawng cang.[8] Jesuh cu kan nunnak caah kan i zohchihmi a si pin ah amah bang kan nun khawh naklai a kan bawmtu a si.

Biahalnak:

01. Khrihfaphung le biaknak dang kan i dannak hi zei bik ah dah a si na ti ve?

02. Thawhthannak kong ah lunghrinnak (doubt) na ngei sual maw?

03. ‘Mithi hna lak ah’ timi fianter ning kong ah na ruahnak hun chuah pi ve.

04. Zarhpi ni hi khrihfami kan caah zei ruang ahdah sullam thuk a ngeih khun?

05. Thihnak pin lei i nunnak kha vawlei cung kan nun chung ah kan tep kho cia maw?

[1]Marka 16:5; Matthai 28:2; Luka 24:4; le Johan 20:12 hna hi rel ti te hna hmanh. Hi thil vialte hi Zarhpi ni ah a cangmi a si. Thawngtha a tialtu hna nih Jesuh thawhthan ning an theih ning cio in an tialmi a si caah a tenek tete aa dannak a si. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 328 ah zoh.

[2]Barclay nih cun mithi lak i kawl a ti tik ah phun thum in a fianter: Bawi Jesuh cu mitha, cawnpiak tu thiam a si ti tiang lawng a ti mi; Jesuh hi a kong cawn awk a si, a kong hngalh awk a si ti tiang lawng ruah; le Jesuh hi a nundan le a ziaza tahchunh awktlak a si ti tiang lawng zumh hna hi mithi lak i kawl an si a ti. William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of Luke, 292-293. ‘Mithi lak i a nungmi kawl’ timi biatlang phun hi Judah mi an holh kal ning kel a si tiah Clarke hrilhfiah nih cun a chim ve.

[3]Thawhthan kong a chim tik ahhin thil pali aa zul: Jesuh cu a thi, an vui, a tho than, a zultu hna sin ah a lang ti hi a si. Gnostic pawl hoi hna nih cun Jesuh hi an thih ter siang lo. A thimi kha Jesuh a si lai lo tiah an hei i cawnpiak men ko.

[4]Thihnak hi Pathian chiatserhmi ah ruah a si i cu thihnak cu amah Pathian lila nih a kan hrawh piakmi hi thawhthannak a hmual cu a si.

[5]Biathlam 1:18 le 2:8 hi rel chih awk a si tiah Treasury of Scripture Knowledge nih cun a kan fial chap. e-Sword chungin lak mi a si.

[6]Matthew Henry hrilhfiah nih a chim ning a si. e-Sword ta lak chinmi a si.

[7]Hlan lioah khan Rome nih an siangpahrang ni an rak ngei i cu ni cu sebaste ti a rak si. Cucu an siangpahrang an upat ni le a thangthat ni a si. Khrihfa hna nih, ziah Rome uktu hmanh nih cu bantuk ni a ngeih ahcun kan Bawipa zong nih a ngeih ve lo an ti ko rua. Cu tikah Thawhthannak ni Khrihfa caah a biapi bik sullam a ngeimi cu an rak thim. Cucu zarh pi ni hi a si. Rev. James Sangawi tialmi Nunphung Hmaan, 1988, 10.

[8]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 473 ah zoh.

Vailam Cung In Sawmnak Aw

Baibal caang thim: Cun Jesuh cu a thawh i, “Jesuh Siangpahrang in na rat tikah ka philh te hlah,” tiah a ti. Cun Jesuh nih cun, “Mah hihi kan chimh: nihin ah Paradis ah keimah sinah na um lai,” a ti. Luka 23:42-43.

Bawi Jesuh vailam tahnak[1] ahhin hrilhfiah tialtu hna nih biapi ngai in an chimmi ah thil pakhat cu Jesuh nih vailam tahnak a in hi fimkhur te in a in i a thih tiang fim hringte in a fah a tuar kha a si. Vailam cung ah nehsawhnak bia phunphun a in rih, cu bu cun an caah ngaihthiam hal piaknak thla a cam ( 23:34 ). Vailam cung i aa thlai ko lioah vancung pennak chung kal ding ah hawi a sawm rih. Pathian dawtnak hi a thuk in a sang hrinhran ko!

Bawi Jesuh nih Paradis[2] timi bia a hman. Bawi Jesuh he i dinh ti hi kan i tinhmi, a donghnak i kan phanh te cio dingmi a si. Tuu pakhat te hmanh tlau lai a siang lo mi Pathian a sinak kha paradis dum i len a sawmnak nih a langh ter.[3] Jesuh nih zeitik caan paoh ah amah a fuhmi hna caah khamhnak a peknak hna hmanthlak dawh tuk a si. “Nihin” timi belte hi kanmah lei kap in fakpi in kan ruah awk a si ve. Thaizing ah, ka thih lai ah ka lung ka thleng te lai, ngaihchihnak he Jesuh ka fuh te lai ti hi a dik lomi ruahnak a si.

Misual an thlai ve mi pakhat nih “ka philh te hlah” timi biafang a hman tik ahhin kan hnathlam ah a hung thangmi aw cu Josef nih a rak chim vemi te kha a si (Gen. 40:14). Hannah zong nih thlacamnak in a lungthin a rak bungh lio ah “ka hngal ko sawh”[4] (1 Sam. 1:11 ) ti in Pathian a rak nawl. Bawi Jesuh nih riantuan hram a thok lio i Nazareth khua i Isaiah cazual a rel mi ah “hremmi hna luatter ding ah” ( 4:18 ) a timi kha vailam cung tiang in a tuah rih kha kan hmuh khawh.[5] Bawi Jesuh velngeihnak chung ahhin cun aho paoh i tlum khawh a si. Amah lei kap cun a caan a tlai ti a um lo.


Biahalnak:

01. Paradis ti sullam cu zeidah a si? Vawlei cung bantukin hmunhma a ngeimi ah maw kan ruah ve hnga?

02. ‘Nihin’ timi hi khrihfa dirhmun in zeitluk biapi in dah kan i nunpi?

03. ‘Ka philh hlah’ timi lungput nih zeidah a hal?

04. Fimhring tein thil kan ton a herh zia hi tam deuh in ceihmai ve hnik.

[1]Vailam tah a fah bik nak cu, a faak tuk hringhran nain kha fahnak nih khan a that kho deuh hna lo. Zarh khat hna cu ticun an i thlai i an thih lai ah khan cun a hruh bak in an hrut cang ti a si.

[2]Paradis hi Persia holh pardes in a ra mi a si i a sullam cu “nuamhnak hmun” asiloah “pangpar dum” asiloah “siangpahrang dum” tinak a si. Atu lio caan le hmailei caan tiang i lawmhnak tling kong chim tik ah hi paradis hi hman a si. Genesis 2:8 i hmanmi ‘dum’ khi paradis timi biafang hmanmi he aa khat. Easton ’s Bible Dictionary ah zoh. e-Sword chung in lakmi a si. Barclay nih cun fiang deuh in paradis hmanthlak cu a langhter. Persia siangpahrang nih khan a mi pakhat khat kha lomhnak pek a duh tik ah kha paradis dum ah khan a chawhpi ti a si. William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of Luke, 287.

[3]The Abingdon Bible Commentary,1058 ah zoh.

[4]Lai Baibal Thiang ah cun “na ka hmuh piak” ti in a hman. Nehemiah, Jeremiah, Job, le Salm catialtu zong nih hi biafang hi an rak hman cio ve (Neh. 5:19 ; 13:31 ; Jer. 15:15 ; Job 14:13 ; Salm 25:7; 106:4).

[5]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 458-459.

Bawipa Zanriah

Baibal caangthim: An nih cu a thawh hna i, “Sifah ka in hlan ah hin hi Lanhtak rawl nannih he ei ti hi ka duh hringhran. Zeicahtiah Pathian Pennak chungah hi rawl hi a sullam taktak langhter a si hlan paoh cu ka ei ti lai lo,” tiah a ti. Luka 22:15-16

Bawi Jesuh nih Lanhtak rawl[1] kha Bawipa zanriah ah a kan ser piak tiah Luka nih cun a tial. Bawipa Zanriah hi zalonnak tling kan hmuh naklai biakamnak he hngetchih in tuahmi zanriah a si. Jesuh Khrih cu ka khamhtu a si tiah a zum i tipilnak a ing cangmi nih Pathian sin i biakamnak kan tharchuahnak ah hmanmi zanriah sunglawi a si.[2] Jesuh nih kan khimnak le kan damnak ding caah a pum a kan cheu piaknak le ngaihthiamnak kan hmuh khawh naklai a thisen in biahrennak kan caah a tuahmi a si. Bawipa Zanriah kong ahhin zumhning le hmanning a phunphun a um. Changreu le mitsurhang kha thlacam dih hnu cun titsa le thisen taktak ah aa thleng tiah a zum i cuticun a hmangmi zong um a si i, changreu le mitsurhang chung ah Bawi Jesuh cu thlarau in a um ti in a zummi zong um a si. Changreu cu a pum can-ai a si i mitsurhang cu a thi can-ai a si tiah amah philhlonak le ruahnolhnak ah a hmangmi zong um a si. A zei a si hmanh ah Bawipa Zanriah cu Bawipa Jesuh nih a zultu hna he a hmanungbik zanriah an ei i rovuihbia a kan chimhmi a si. Pathian Pennak chung i amah he kan thutti hlan tiang hi zanriah hi kan sin ah a ei ti ding khi a si lo.

Chang cu amah a pum a si. Hrai cu a tuarinnak hmelchunhnak a si i mitsurhang nih a thi in biakamnak a sernak kha a langhter. Biakamnak thisen ti zong in kan ti khawh ve ko hnga (cf. Ex. 24:8; 1 Pet. 1:2). Jeremiah bia a simi “Israelmi hna le Judah mi hna he biakamnak thar ka ser lai ni cu a ra lio, tiah Bawipa nih a ti,” timi bia hoi hna hi hnathlam ah an hung thang (Jer. 31:31 le 33 zong hi rel chih). Hebru catial tu zong nih Jesuh nih a thisen in biakamnak thar a sernak kong a kan chimh (cf. Heb. 8:6-13; 9:13 -14, 18-22).[3]

Ngaihchiat awk bik a simi cu a hmanung bik zanriah an dum ah khan, kha cabuai ahkhan a rawitu kha a um ve ko. Atu zong ahhin Bawipa zanriah cabuai ahhin Bawipa a rawitu um zungzal a si thiamthiam ko. Cucu zeitindah a si ti ahcun a inn chung vial i na caah zumh awktlak in ka um lai ti in bia kan i kam i a leng kan chuah cangka i kanmah duhning tu i kan um theu hi a si, kannih zong hi amah leitu kan si ve ko. Bawipa zanriah kan hman tikah hihi fakpi in kan ruah awk a si.[4] Chang kan ei tik ah manna changreu sining hoi hna kan ruah chih i midang caah nunnak chang cheutu si kha kan thlacamnak a si awk tu a si i, mitsurhang kan din tik ah amah thisen cu kan thisen chung ah kan luanter ve i biakamnak fehternak ah kan hman awk a si.



Biahalnak:

01. Ziah tipil a ing ciami lawng Bawipa Zanriah hi hmanter a si?

02. Zeiruang ah dah Bawipa Zanriah kan hman?

03. Zeitindah thla kan cam awk a si? Biakamnak maw kan tuah lai?

04. Changreu le mitsurhang nih zeitluk in dah kan nun a thlen khawh?

05. Aho tal Bawipa Zanriah hman awkah aa thlakmi kan um hnga maw?

[1]Thilnu phulhlo chang puai ti hoi hna in a um ve i Ex. 29:2; Lev. 2:4; le Nam. 6:19 hna hi rel chih ah a tha.

[2]Baptist nih kan hmanning kha ka hun langhter mi a si. Tipil a ing rih lo mi cu Bawipa Zanriah ei kan sawm hna lo.

[3]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 420 ah zoh. Khrihfa hmasa hna an hman ning (Lam. 2:46 ) ah buainak tlawmpal a rak chuak bal i Paul nih a rak cawnpiak hna (cf. 1 Kor. 11:17 -22)

[4]David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 121.

Harnak le Hremnak

Baibal caang thim: Keimah ruang ah mikip nih an in huat hna lai. Sihmanhsehlaw nan lu cung samfa fa khat hmanh a tlau lai lo. Fek tein dir ko u, zeicahtiah hitihin pei nan nunnak cu nan khamh lai cu, tiah a ti. Luka 21: 17-19

Khrihfami nih harnak le hremnak kan in ding hi Jesuh nih fiang tein a rak chimchung cang. Ralringte le fekte in dir a kan fial. Pumsa lei in tonmi harnak le hremnak hi hlanchan ahcun an rak tonmi a si. Asinain nihin vawlei nunphung i hrawm chan (globalization) ahcun thinlung lei harnak le hremnak hna hi kan i harh deuhmi an hun lo ve. A zei a si hmanh ah Luka tialmi hi harnak le hremnak kong i a hnu lei i thil umtuning hi tlawmpal in kan hun zoh ta hna lai.
Pakhatnak cu Bawipa Ni timi kong hi a si. Judahmi ruahning ah caan hi then hnih ah an then i cucu a tu caan[1] le a ra laimi caan[2] ti in a si. Hi caan pahnih an thenmi karlak caan hi Bawipa Ni an timi cu a si. Bawipa Ni timi caan cu tih a nung i rawhralnak caan tiah ruah a si.[3] A pahnihnak ruah awk a si mi cu: Bawi Jesuh rat thannak[4] kong hi a si. A pathumnak cu hremnak a ra dingmi kong hi a si.
Thong tlaknak te hna tiang an tong ko lai, nain ‘nan samfa fa khat hmanh a tlau lai lo’ tiah thazaang pek kan si.[5] Biatak cu hneksak a ton tik ah zumhnak nih hram a thlak khawh ve. Cucu thil kal ning sawsawh le tha thutnak lam in hneksak si lo in harnak le hremnak in hneksak a si tawn. Jesuh Khrih a nawl kan ngaihnak kha a tu bak ahhin a si awk a si i fek tein dir khawh kha kan i zuam awk a si.[6] Indiaram Prime Minister a tuan hmasabik mi Neru nih a chim an timi cu: “Khrihfa mi cu karh hna seh ti nan duh ahcun va hrem hna u,”[7] a ti an ti.
Harnak le hremnak te hna hi kan hriam thatnak hoi hna an si ko. Mikip nih Jesuh ruang ah huatnak hna ton a si ko lai. Khrih tanh ruang ah rian hoi hna thumh le kai khawh ti lonak tiang zong an ton men ko hnga. Khrihfa hmasa hna nih hi lam cu an rak zulh tuk cangmi lam a si. Jesuh cu Bawi a si ti ruang ah thisen tampi a luang cang. Cu thisen i a tehte cu khrihfabu hi a si. Tertullian le bang nih cun “Khrihfa bu thlaici cu martar hna thisen hi a si,”[8] a rak ti.






Cawnnak 25: Jerusalem Ah Sunpar Ngaiin A Lut

Baibal caang thim: “Bawipa min in a ra mi siangpahrang cu Pathian nih thluachuah pe ko seh. Vancung ah daihnak um seh law, Pathian cu sunparnak pek si ko seh,” tiah an au. Luka 19:38

Bawi Jesuh Jerusalem i sunparnak in a luhnak kong hi Thawngtha cauk an pali ning te in an tialmi a si (Matt. 21:1-11; Mk. 11:1-11; le Jn. 12:12-19). Jesuh cu siangpahrang a si ti in an cohlan i an donnak kong ruah tik ah Nathanael nih a rak chimmi bia kha hnathlam ah a hung thang than ve (cf. Jn. 1:49).[9] Jerusalem i a luhnak kong ah thil pathum kan i cinken awk an um i Barclay[10] nih a fiantermi hi tambik in kan hun char hna lai.
Pakhatnak cu Jerusalem a luh i Laa fate aa cit te ding in “Bawipa nih a herh” timi biatlang hmanmi kan zohnak nih thil felte in aa timh cianak a kan chimh. Pahnihnak cu mi raltha a si kha a lang. A ral that ning[11] hi kaa in chim khawh leng hmanh khi a si. A pathumnak cu siangpahrang a sinak kha a langhter hrimhrim mi kha a si (cf. Zekhariah 9:9). Mi nih an rak don tik ah hosanna[12] tiah an au ti in Matthai nih cun a tial (21:9). Zapi nih an rak hlorhnak hi Salm 118:25-26 chung bia khan a si.[13] Jerusalam ah sunparnak cun a lut ko nain vailam tahnak nih a hngah ko kha a hngalh cia mi a si ko. Nihin ah hosanna tiah a aumi nih a rauh hlan ah vailam ah khenh ko u tiah an au than ko. Siangpahrang an rak hmuh ning le Siangpahrang nih an sin i a rat ning le khua a sak ning kha aa khat kho hrim lo.
Biakam Hlun nih hi sunparnak in Jerusalem i a luh lainak kong i a chim chungmi Jesuh nih nawlngaihnak in a tlintermi hi a dotdot in kan hun zoh rih lai. A hmun cu Oliv tlang (Zech. 14:4) a si i Laa fano timhtuahnak cu (Gen. 49:10-11) nih a chim chung i Laa fano i cit in rumra he khuachung a luhnak le (Zech. 9:9-10; 1 Siang. 1:33-37) puan phah piaknak (2 Siang. 9:13) zong chim chungmi a si. Cun mi zapi an au nak kha kan tial cang bang Salm 118:26 chung bia kha a si i Farasimi bia a lehnak hna kha Hab. 2:11 chung ta kha a hun hmannak kan hmuh.[14]

Biahalnak:
01. Laa fano nih zeidah a sullam a chim duhmi a si?
02. Jesuh cu zeibantuk siangpahrang dah a si?
03. Kan thlacamnak ah Hosanna ti hi kan hman tawn i kan nun nih tah cucu a hman duh taktak mi a si maw? A sullam tah a fiang taktak maw?
04. Jerusalem a luh ah khan Jesuh kha aa nuam tuk hnga maw? Jerusalem hoi hna kha a tah fawn tung!
05. ‘Lungtekep hmanh an au hnga,’ tiah Jesuh nih bia a lehmi hna kha ceihmai deuh ve rih hnik.



[1]Atu caan hi caan chia taktak ah ruah a si. Hrawh awk lawng i aa tlak mi caan a si ti in an ruah.

[2]Pathian nih a ukmi caan, sui chan ah ruahmi caan a si.

[3]Isaiah 13:9; Joel 2:1ff; Amos 5:18-20; le Zefaniah 1:14-18 hna hi rel. Bawipa Ni hi ruahlopi in a phan lai ti in an zumh (cf. 1 Thes. 5:2; 2 Pet. 3:10).

[4]Khrihfabu hmasa nih cun an rak orh bak mi a si. Bawipa Ni he cawh in Jesuh rat thannak kong hi an cawhhnokter deuh tawn. A zei a si hmanh ah Bawi Jesuh nih a bia donghnak i a kilhmi cu: ‘Van le vawlei cu an rawk lai, sihmanhsehlaw ka bia cu a rawk lai lo,’ a ti (caang 33).

[5]Samfa hmanh tlau lo ding timi nih a chim duhmi cu nan rawkral lai lo; hma faktuk nan ing lai lo tinak a si. Albert Barne’s Notes on the Bible an zoh. e-Sword chung in lak mi a si.

[6]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 403.

[7]Rev. James Sangawi phungchimi chung in hun char thanmi a si.

[8]Hi kong hi Lal Pek Lian tialmi ‘Ramthar Riantuannak Hmuhning’ timi capar Tilim Journal Vol.2, 73 chung ta hun char thanmi a si.

[9]Pathian Fapa, Israel Siangpahrang na si tiah Jesuh cu Nathanael nih a rak ti.

[10]William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of Luke, 239-240.

[11]Thah awk i a bawmhmi a ral hna hmai i lang-hngan ngai i chuahlangh ngam hi ral that taktak a si. Hi bantuk mi raltha hna hi meithal le nam ngaingai in an that colh ngam rua hna lo.

[12]Hosana ti sullam cu “a tu ah kan khamh tuah” ti asiloah “khamh tuah tiah kan in nawl” tinak a si. Luka nih hosanna timi biafang a hmang lo.

[13]David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 84-85.

[14] The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 369 ah zoh.

Nuhmeinu Thawhlawm

Baibal caang thim: Cun aa thawh i, ‘Hihi kan chimh hna: Hi a si a fakmi nuhmeinu nih hin a taktak ti ahcun hawi dang vialte nakin tam deuh a sanh,’ a ti. Luka 21:3

Thawhlawm kong ahhin Biakam Hlun le Thar nih an kan cawnpiak ning in Pathian sin ah lawmhnak he kan pek awk hrimhrim a si. Cheuhra cheukhat[1] hi kanmah ta a si lo caah cheuhra cheukhat kan pek khi, thawhlawm kan thawh rih lo ti kan i hngalh awk a si. Pathian Pennak caah herh dangdang i lawmhnak le Pathian thangthat bu in kan pekchanhmi khi thawhlawm thawh cu a si hnga.
Thawhlawm kan thawh hi Pathian nih thluachuah a kan pek dingmi i ruahchan ruang ah maw kan thawh, asiloah Pathian dawtnak kan theih i a cungah lawmhnak kan chimnak kutput dah a si? Kan thawh ruang ah maw kan i lawmh? Kan i lawmh caah dah kan thawh? Pulpit cung in maw asiloah bulletin chung ah maw kan min tial le thanh piak chom hau hoi hna in thawhlawm cu kan thawh ve dik maw? Nangmah ta lila kan i pek timi lungput in siannak he lawmhnak he Pathian sin ah kan chaw kan khon awk a si. Man kan ngeihtermi kan chawva in Pathian kan upat hrimhrim ding a si. Pek awk tluk hmanh in Bawipa na ram caah kan pe kho lo, ka ngaithiam, ti kha kan thlacamnak a si deuh awk a si hnga maw? Pathian hoi hna chaw kan lehpi[2] sual ahcun cucu tih a nung ngai ko lai.
Pathian thil rel ning le kannih thil relning hi aa khat rua lo. Kannih nih cun tampi a si ahcun tampi a taan rih zong ah tampi ah kan rel. Sihmanhsehlaw Pathian nih cun a taangmi a tlawm le a tam tu khan, kan pekmi a tam le a tlawm cu a rel. Nuhmeinu nih a ngeihmi dihlak kha a sanh. Asinain Jesuh nih cun mi dang nih an thawhmi vialte nakin a sung deuh tiah a ti.[3] A muru cawnpiaknak a simi cu: thawhlawm kan thawhmi a tlawm tam timi nakin Pathian sin ah kan pe siang taktak maw ti hi a biapi deuh.[4]

Biahalnak:
01. ‘Hmuh leinak in pek lei ah thluachuah a um deuh,’ timi hi kan i nunpi kho taktak maw?
02. Zei lungput in dah thawhlawm kan pek lai?
03. Kan chaw ti tik ahhin phaisa lawng cu maw a si?
04. Pathian chawkengtu tha kan si ti hi zeitindah kan fianter ve lai?
05. Pathian nih kan zei dah a duh?

[1]Khrihfabu cio ahhin 30% nih tling tein cheuhra cheukhat hi kan thawh kho hnga maw? Hihi fakpi in kan i cawnpiak awk a si. Kan ta a si lo ti kha kan fian hmasa a herh. Amah belte ralrin a herhmi cu Farasi pawl bang nannan le anthor tiang cheuhra cheukhat chiah i aa porhlaw mi si sual lo ding a si.

[2]Seed-faith kong a kan cawnpiakmi nih hin anmah nih an zumh lo kha kan theih ve awk a si. An zumh taktak ahcun ting 100 hna an thawh awk a si ko. Ting thong hra an i ruah chih awk a si fawn ko. Asinain seed-faith na tuhmi mipa minu nih seed-faith na sinah a hun tuh chin tung lo!

[3]David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 104-105.

[4]Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 311.

Jesuh Khuaruahhar A Sernak

Jesuh Khuaruahhar A Sernak

Baibal caang thim: Jesuh cu a hung tho i thlitu le tilet cu a caak hna. Thlichia cu a dai i zeizong vialte cu dai zirziar in a um. Luka 8:24

Bawi Jesuh nih khuaruahhar thil a tuahmi hna ahhin herhnak taktak le sining nih a hun hal tik ahhin a tuah tawn ti cu catialtu nih a tialning zoh ah lung fian khawh a si. Hmunking deuh i mi thong nga rawl a dangh hna zong kha an sining nih a hun hal[1] ngaingai mi dirhmun a si. Nga pahnih le changreu panga Jesuh sin i an chuah pi hlan ah felte in minung 5000 renglo danghnak ah a dih hnga mi kha Filip he an tuak tan hmasa.[2] Mi zapi an sining le an herhmi cung ah Matthai le bang nih cun Jesuh nih a zaangfak hna tiah a tial (Matt. 14:13-21). Khuaruahhar a tuah kho ti mi mit vial in khuaruahhar thil hi kan zoh awk a si hnga lo.
Kan Baibal caang thim hi thuk deuh in purh khawh hun i tim hna usih. Lairam ahcun Paletwa peng lawng ah rili rim ruam-am te hnimh khawh le hmuh khawh a si. Rili kong hi kan thei lo ngaingai. Rili cung i tilawng in khual tlawn tik ahhin zeitluk tilawng ngan zong khi rili caah cun a hme taktak mi te khi a si ko. Thlichia tilet a thawh tik ah i runvennak hi zeipipa a um hlei lo. Tilawng a pil sual ahcun minung himnak ah ti tlaklonak khamtu angki (life jacket) vial khi i hruk a si. Thlichia tilet lak ah Jesuh daite in aa hngilh timi hi khuaruahhar awk ngai lehlam a si. Hngilh awk a tha lomi ah aa hngilh[3] ti khawh a si.
Biakam Hlun tuanbia ahhin Rili thawnnak[4] hi an tial ngaingai. Salm catialtu zong nih Pathian thawnnak cu rili cung i a um zia, Genesis zong ah Pathian thlarau nih rili a ven zia kan rel khawh (cf. Salm 42:7; 46:3; Gen. 1:1). Khrihfa hla bu 69 a phuah tu zong nih khin rili thawnnak Jesuh nih a teinak kong, rili uktu Bawipa nih a dawtnak in kan nun a cawinak kong a phanmi kan sak khawh. Jesuh nih rili cung i a ke in a kalnak (Matt. 14:22-25), thlichia tilet a caak i an daih i a nawl an ngaih i dai zirziar in an umnak hna nih Jesuh cu Pathian Fapa, zeizong vialte cung i cungnung bik bawi a sinak kha a langhter. Amah Jesuh hrimhrim kha khuaruahharnak nganbik[5] a si kha a kan hmuhter.


Biahalnak:
01. Nihin kannih caah thlichia le tilet cu zeibantuk hna khi dah an si?
02. Khrihfaphung hi khuaruahhar a tuah luaimai mi phung maw a si? Asiloah Jesuh ca i an nunnak an pek ruangah mi nih khuaruahhar phung in a hmuh mi dah a si?
03. Kan nun nih khuaruahhar Jesuh a muisam a cuanter kho maw?
04. Sermi thil vialte le Jesuh an i pehtlaihning hi ceihmai ve hnik. Rili hmanh nih a bia an ngaih tung!

[1]Kan sining nih hin Pathian sin ah khamhnak hi a hal caah Pathian nih a fapa ngeih chun hmanh a kan pek. Khamhnak hi kanmah nih kan i tuah khawhmi, kan i hlawh mi a si lo. Pathian laksawng, kan sining nih a herh tuk i a hei hal tik ah a vel in a kan pekmi a si.

[2]Filip nih cun, “Tlawmte cio ei ding hmanh ah changreu tangka zahnih leng man a herh lai,” tiah a leh ti in Johan 6:7 ah kan hmuh.

[3]Bawi Jesuh hi a riantuannak ah a tha a ba tuk hringhran ti cu a fiang ko. Vate nih bu an ngei i Cenghngia nih kua an ngei, nain Mi Fapa cu a lu chiahnak hmun a ngei lo ti in a chimmi hoi hna kha hnathlam ah a hung thang than.

[4]Biakam Hlun chung i kan hmuhmi Pathian bantukin (Salm 65:7; 89:9; 107:27-29) Jesuh cu vawlei cung thil vialte cungah nawlngeitu a si. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 250 ah zoh.

[5]Khuaruahharnak thil nakin cu khuaruahhar a sertu fiangte in hmuh khawh kha khuaruahhar thil tuahmi nih aa tinhmi a si. A thilri asiloah thil cangmi cung ah khuaruahharnak kha chia lo in Jesuh tu kha a kan hmuhtertu khuaruahharnak kha a si awk a si. Mi thong nga rawl an ei khawhnak nakin a petu nunnak rawl taktak a si mi Jesuh kha kan khimnak a si deuh awk a si.

Jesuh le Unau Hna Pahnih

Baibal caang thim: Mary nih a hmaanmi thil aa thim cang i cucu ahohmanh nih an chut lai lo, tiah a ti. Luka 10:42

Martha le Maryte unau hna hi Bawi Jesuh nih a tlun tawnmi hna an si. Johan 12:1-4 kan zoh tik ah hi hna unau nih ta pakhat an ngeih i Lazaruh a si. Hi an ta pa a zawt le a thih Jesuh nih a theih tik ah Bethany[1] ah a kal i a va hnemh hna pin ah thihnak in Lazaruh cu a thawh ter. Thawhthannak bawi a si kha Martha a cawnpiaknak zong kan hmuh khawh (cf. Johan 11). Hi ngaktah hna unau rual sin ah Jesuh nih a tlun hna nak chungin thil pahnih kan nunnak ah i cawn awk a um.

Nitin kan nunnak rawl (Our Daily Bread) timi ah cun, “Pathian a upatmi nu le pa hna nih cun a cawm lawng an kan cawmkeng lo, Amah Pathian sin hrimhrim ah an kan phanhpi,” tiah a kan cawnpiak.[2] Hi biatlang nih hin Martha dirhmun le Mary dirhmun kha a pahnih kemh in a chim. Martha rian felnak[3] cung ahhin Bawi Jesuh nih a mawhchiatnak hi si dawh a si lo. Martha nih a nau nu a hei uh-tanhnak cung i thiam aa cohnak cung tu ah Bawi Jesuh nih dinte in a lungretheihnak[4] kha a chimhhrinnak si dawh deuh a si. Bawi Jesuh nih a herh deuhmi hi rawl nakin i dinh kha a si kho men. Biaruah le a bia ngaih piak kha a duh deuh kho men.[5] Midang herhnak hmuh piak thiam hi thil biapi ngaingai a si. Mary nih Jesuh kehram te ah a thut i a cawnpiaknak a ngaihpiak[6] kha Bawi Jesuh nih a duh piakmi a rak si.[7]

Thil tampi kong ah lung re i theih ter tuk hi Bawi Jesuh nih a kan siang lo. Nunnak ah a hram a si tung i kan herh deuh taktakmi cu Pathian Bia ngaih le Pathian dawt kha a si. Cucu nawlngaihnak in bia ngaih kha a si. Mary nih hin Palestine ram i khual an zohkhenhnak an nunphung kha a buar men ko lai. Sihmanhsehlaw Jesuh kehram i a thut i a bia a ngaihnak nih chunglei nunphung thar Jesuh nih a pek i cucu ahohmanh nih an chut lai lo tiah biahrennak a tuah.[8]





Biahalnak:

01. Martha hi zeiti set in dah kan hmuh? Nu tlokciar a si ti vial men hoi hna in kan hmu sual maw?

02. Mary tuahsernak nih zei nunphung thar dah a kan hngalh ter?

03. Hi hna unau i Jesuh an zohkhenh ning nih zeidah kan nunnak caah a kan cawpiak khawh?

04. Kannih nih tah biangaih piaknak hi kan minung hawi le a bikin kan tuanhawi sin ah kan hmang kho ve maw? Kan inn le biakinn hi an biathli vialte, an thilrit vialte chimnak hmun tah a si kho ve maw? Hruaitu hna nih tah cu an bia vialte cu kan ngaih piak huam hna maw?





[1]‘Kuhchuk thei in a khatmi inn,’ tinak sullam a ngei. Baibal lei thiamsang hna nih cun Bawi Jesuh hi kum thum rian a tuan chung ahhin Jerusalem hi kum khat ah voi khat cu a pal lengmang ti a si. Asinain Jerusalem khua ahhin a riak bal rua lo, Bethany khua tu ah hin a riak tawn ti a si. Bethany cu Jerusalem in khan 2 hmanh aa hlat lomi khuate a si. Bawi Jesuh dawtnak in an cohlan i an zohkhenhnak innchungkhar umnak a si i cu inn cu zihmui rim thaw in a khatmi a si kha theih a si (Johan 12:1-5).

[2]Lal Pek Lian tialmi ‘Baibal nih Khrihfa Innchungkhar Kong a Cawnpiaknak’ timi capar Tilim Journal, Vol. 1 chung ta lak chinmi a si.

[3] Kan felnak i hngalh hna i tih a nung kho ngaimi a si. Fel hi Pathian nih a kan tinhmi rian a si ko. Asinain thiamcohnak ah kan hman sual ahcun tukforhnak ah a kan kalpi tu a si kho ti kha Martha zainak ahhin a hun lang khomi a si.

[4]1 Kor. 7:32 zong hi rel chih ding a si.

[5]Martha zohkhenhnak hi aa palhmi zawnruahnak zohkhenhnak phunkhat (wrong type of kindness) a si rua tiah Barclay nih cun a fianter ve. William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of Luke, Revised Edtion (Bangalore: Theological Publicatons, 1975), 142. Bawi Jesuh zong hi dinh a duh tuk ve tawn ti hi Marka 7:24 chungah cun kan rel khawh. Rili cung hoi hna ah aa din tawn.

[6]Lungthin cheuhnak bia ngaihpiak hi a biapi taktakmi a si. Solomon sin ah fimnak bia an rak ngai tawn; Moses nih phungbia a chimh hna tik ah an ngaih ding kha a cawnpiak hna. Eerdmans Commentary on the Bible ( Grand Rapids , MI.: William B. Eerdmans Publishing Company, 2003), 1127 ah tling deuh in rel khawh a si.

[7]Pumsa lei cawmkennak tiang lawng hi nunnak ah biapi bik a si lo. Zumhnak le nunnak ah chunglei in nun a thleng khomi cawmnak hi a biapi tuk. Martha sining kha orhlei kut in kan i tlaih lio ah Mary sining kha kehlei kut in kan i ken ve a herh.

[8]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 232.

Jesuh Muihmai Thlennak

Baibal caang thim: Vancung sunparnak in an i thuam i Jerusalem khua i a thihnak thawngin Pathian nih a tinhmi a tlinter lainak kong kha Jesuh he cun an i ruah. Luka 9:31.
Bawi Jesuh muihmai thlennak kong[1] hi thlacamnak he aa pehtlaimi a si (caang 28-29). Bawi Jesuh nih hi lio caan ah Peter, Johan le Jeim kha aa sawm hna i thlacam awkah tlang[2] ah a kai pi hna. Thla a cam lio ah a hmai cu aa thleng i Moses le Elijah he bia an i ruah. Pathian nih Jesuh cu a Fapa a sinak kong le a bia an ngaih awk a herhnak kong kha minmei chung in a chim.[3] Hi muihmai thlennak nih zeidah sullam a ngeihter ti kha kan zoh ti hna lai.

Tuar-innak[4] le sunparnak hi aa then kho lo ti kha muihmai thlennak nih a chim duhmi a si. Toidornak nih sunparnak a co tawn. Mithiangmi hna cu sunparnak muihmai an keng[5] ti kha van in a rung tummi Moses le Elijah nih an langh ter. A hmai a ceu i a cermi hi Moses tlang cung i a rak tum lio i a hmai a ceumi ceunak bantuk kha a si i nimtlau bantukin a ceu mi a si tiah a biafang le holh hmanning sullam ahcun fianter a si.[6]

Thlacamnak cu muihmai thlennak a si pin ah rian kong ah thlennak[7] a petu a si i hmai a ceuter fawn. Pathian he kan i pehtlaih tik ah amah sunparnak a kan hrawmh i zeidah kan rian a si kha a kan hngalh ter ve. Bawi Jesuh nih vailam i a thih lainak kha hi thlacamnak nih a muisam a langhter. Pathian nih a Fapa a sinak cung i a lung a tlinnak[8] kha minmei chung in a hun chim i a bia le a nawl ngaih ding zong kha a kan fial. Moses le Elijah biaruahnak nih Bawi Jesuh zong exodus[9] lam i a hei kal te lainak, Jerusalem i a tlin te lainak kha Luka lawng nih hin a thlam in a langhter.[10] Muihmai thlennak nih hin Pathian sunparnak i hruk pengnak kha a chim duhmi a si lo. Vailam tahnak lam i timhlamhnak tu a si. Hihi Martar hna nun nih khrihfabu ah tehte a khaanmi a rak si ve. Steven zong kha a muisam vanmi a lawhnak kong lung i a cheptu nih tehte an rak khan ko (Lam. 6:15 ). Moses le Steven nih an hmai a ceu kha an i hngal lo.





Biahalnak:

01. Muihmai thlen nih zeidah a sullam a chim duhmi a si?

02. Moses le Steven hmai a ceunak kong ah khan an hmai a ceu kha an rak i thei maw? Thlarau kan ngeih hna hi kanmah nih kan i thei tuk sual maw?

03. Muihmai thlennak le exodus lam zulh kha zeitindah an i pehtlaih?

04. Van sunparnak hi zei kan tuah ah dah kan i hrawm khawh ve?

[1]Bawi Jesuh muihmai thlennak kong hi Matthai, Marka le Luka nih an tial cio dih. (Matt. 17:1-13; Mk. 9:2-13). Asianin Luka tialmi hi a tlin khun caah Peter nih hi kong hi a chimhmi a si caah a tlin khunnak hi si dawh a si tiah an ruah. Easton ’s Bible Dictionary ah zoh.

[2]Hi tlang hi Hermon tlang a si kho men tiah Easton nih cun a ti.

[3]Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 257 ah zoh.

[4]John Darby’s Synopsis hrilhfiah nih cun Jesuh a tuarin lainak kong he a pehlaihter.

[5]Albert Barnes’ Notes on the Bible fianterning ah zoh. e-Sword chung ta lakmi a si.

[6]Matthew Henry hrilhfiah ah zoh. e-Sword chung ta lakmi a si. Salm 2:8 le 2 Kor. 3:18 hna hi rel chih ding an si. Barnes hrilhfiah ahcun a ceumi kha a ceu tuk ah a cer in a cer a ti ve

[7]Hi thlennak cu mirang holh i ‘transformation’ timi khi a si i Rom 12:2 i a chimmi chunglei thlennak phun khi a sawh duhmi a si. The Abingdon Bible Commentary (New York: The Abingdon Press, 1929), 1041 ah zoh.

[8]Tipil a in lio zong ah van in awthawng a thang i Fapa cung i Pathian a lungtlinnak kan hmuh khawh ( 3:22 ). Fapa nih thil a tuahmi cungah a Pa nih a lung a tlinpinak a si. Hihi kan i cawn i kan i nunpi ve awk a si. Midang lawmhpi, theih hngalhpi, hnathlakpi, lungtlinpi hi kan i harh tuk tawn. Na tuanhawi asiloah na nu pi maw na pasal maw a thil tuahmi i hlawh tlinnak a hmuh tik ah lawmhpi zia thiam piak hi a biapi taktak mi a si tiah ka ruah. A cung ah thil tha lo na va tuah lo vial lawng hi a za lo; na lawmhpi lo kha sual tluk a si kho ko. Thil sual tuah lo tiang lawng aa cawnpiakmi khrihfaphung a si lo i thiltha tuah aa fial i aa hneek mi phung duhnung a ngeimi kan si.

[9]Exodus ti cu ‘chuahnak, luatnak’ tinak a si. Mi vialte nih luatnak tling kan hmuh khawh naklai Bawi Jesuh nih exodus lam a rak i thimnak kha Moses le Elijah nih bia an hun ruahpinak a si.

[10]The Abingdon Bible Commentary, 1041-1042.

Jesuh Thla A Cam



Baibal caang thim: Ni khat cu tlang cung ah thlacam awk ah a kal i zan khua dei Pathian sin ah thla a cam. Khua a dei tik ah a zultu kha a kawh hna i hleihnih a thim hna i lamkaltu tiah a ti hna. Luka 6:12-13.

Bawi Jesuh hi thla a cam ngaingai mi a si. Luka nih thawngtha cauk dang hna nakin Bawi Jesuh thla a camnak hi a thlir cawi khun mi tete an um. A hlei in midang nih an tial lo mi voi 7 thla a camnak kong kan rel khawh i cu hna cu: tipil a in lio (3:21), mizaw a dam ter lio (5:16), lamkaltu 12 a thim lai caan (6:12), Peter nih Jesuh cu Pathian Fapa Messiah a si a phuan lai (9:18), Jesuh muihmai thlen lio (9:29), thlacamnak kong cawnpiak ding aa timh lio caan (11:1), le vailam cung in thla a camnak (23:34-36) hna hi an si. Riantuan hram cu thlacamnak in a domh i a limnak zong thlacamnak, ngaihthiam hal piaknak in a kilh. A nun hi thlacam nun in a khat.
Thawngtha dang nih an tial lo mi thlacam a biapitnak he aa pehtlaimi bianabia zong Luka nih a kan chimh rih. Cu hna cu: zantim ah a ra mi hawitha kong (11:5-8), a tha lomi biaceih bawi kong (18:1-8), le Farasimi le ngunkhuai khawltu thlacamnak kong (18:9-14) hna an si.[1] Gathsemane dum i Bawi Jesuh thla a cam mi nih Pathian he kan i pehtlaihnak ding nunlam a kan cawnpiak. A thlan-ti hmanh kha thi[2] bantukin a luang ti kha kan hmuh. “Nangmah duh bang si ko seh,”[3] timi biatlang pakhat chimnak ah a lungthin dihlak a bungh. Baibal thiamsang hna cheukhat nih cun Jesuh Khrih nih vailam cung a phanh hlanah khan teinak a hmuh cang. Gethsemane dum i a thlacamnak ah khan teinak[4] a hmuh cang an ti.

Baibal caang thim i kan hmanmi ah Bawi Jesuh Khrih zeitluk in dah aa ralrin i a Pa duhnak a kawl kha kan hmuh khawh. Zultu a hun thim hna lai ah zan khuadei[5] thla a cam tiah Luka nih a kan chimh. Matthew Henry nih cun hmunking i Jesuh thla a camnak kong ah a ral a teinak caah siseh, thazaang laknak caah siseh a rak hmanmi a si a ti.[6] Jesuh nih a zultu a thim hna tikah amah aiawh in thlahmi lamkaltu an si caah Lamkaltu tiah Luka nih a tinak a si. Israel phun 12 aiawh ding in Jesuh nih Lamkaltu 12 cu a thim hna.


Biahalnak

01. Thlacam a thathnemnak ceihmai ve hnik?

02. Zeibantuk lungput in dah thla kan cam awk a si?

03. Thlacam sullam hi zeidah a si? Zeitindah kan hman ve lai?

04. Thlacam nih khin zei sining dah a langh ter?

05. Rawl-ulh thlacamnak hi zeitluk in dah thazaang kan pek?

06. Arkhuang thlacam (dawn-prayer) hoi hna hi khrihfabu nih thazaang kan pe kho ve maw?

[1]Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 205 ah zoh.

[2]Hlan deuh cazual tialmi (manuscript) ahcun thlan kha thi bang in a luang timi caang hi an i tel lo an ti.

[3]Tleicia kan pa Dr. David Van Bik nih fapa tlau pa bianabia lak zau in thlacam ning a chim mi cu: ‘ka pe timi in ka ser’ timi ah kan i thlen awk a si zia a kan chimh. Bawipa kha ka pe, ka pe ti vial lawng hi kan thlacam awk a si lo. Zeidah Bawipa kan tuah piak lai? Na duhnak caah ka nun hi sersiam ko ti tu hi nawlngaihnak in kan cam mi kan thlacamnak a si ve awk a si.

[4]Khrihfami kan raldohnak ah a biapi bik cu khukbil in ral kan dohmi hi a si.

[5]Lairam khrihfabu hruaitu cheukhat kan lungput hi Bawi Jesuh i zohchih in kan remh a herh ve ko rua tiah ka ruah. Rawl a ul bal lomi nih rawl-ulh thlacamnak hna hi kan hei soi ngai tawn. Biakinn ah thla a cam bal lomi nih inn zongah thlacam khawh a si kan ti. Asinain a ngaingai kan ti ahcun cu bantukin a chimmi hna an nun kan zoh tik ah inn ah thla an cam fawn lo. Hmunking i Pathian he biaruah hi kan zia ah kan i chiah kho lo. Thlacam hi Pathian he bia kan i ruah le amah duhnak zeidah a si kan kawl a si i hruaitu hna nih cun a bik in thla kan cam awk a si. Thil pipa kan tuah lai paoh ah thla kan cam awk a si. Zan khuadei kan cam lo hmanhah kan cam hrimhrim awk a si ve.

[6]Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible hrilhfiah ah zoh. e-Sword chung ta lakmi a si.

Jesuh Nih Ngakchia Thluachuah A Pek Hna

Baibal caang thim: Hihi philh hlah u: Pathian Pennak hi ngakchia nih a rak i cohlan bantukin a cohlang lomi cu, cu Pennak chungah cun an lut bal lai lo,” tiah a ti. Luka 18:17

Ngakchia hna hi hna an hnok tiah pumhnak ah siseh zapi lak ah siseh kan pheo tawn hna. Nu le pa nih ngakchia kan zohkhenhning hna hi fak deuh in thlalang kan i bih than (evaluation or reflection) a herh ngai tiah ka hmuh. Kan fale kan cawnpiak hrim hna ahhin ningtihnak[1] tehna, palik le sayate nih an in velh lai, an in siik lai, tap hlah, ngam! tiah a hro in kan hro tawn hna. Mihrut kip he kan thihphaih hna i mihrut dawtter zia kan thiamter hna lo pin ah ral in kan hmuhter hna. Biakinn i zing pumhpi ah kan fale he kan i pum ti bal tuk lo. Sandei sakul an kai ko i a za cang ti in khuazei an um zong tuaktan lemlo in kan hei thlah thlam[2] ko hna. A ngaingai ti ahcun nu le pa nih kan tuanvo lianngan tukmi kan tlolhmi cu a tam ko. Kan innchungkhar hi vanram bantuk a si awk a si i fale le nu le pa hi dawtnak le upatnak in aa pehlaimi kan si awk a si. Bawi Jesuh nih cun ngakchia hna hi a rak hlaw hna lo i a ban chung ah a rak pom hna i thluachuah a pek hna. An lungput i cawn awktlak vancung nunzia tete kha a kan chimh.

Ngakchia[3] kong ah Bawipa Jesuh nih a kan cawnpiak tik ahhin a hmasabik ah thazaang kan i lak dingmi cu: Judah cawnpiaktu sayate nih hin ngakchia cu thluachuah an pek tawn hna bang an nu le nih Jesuh nih thluachuah pek ding in an rat pi. Hihi thil dawh tuk a si. A bik in nu le nih fa le hi hnukthlum le thlarau hnukthlum kan dinh thiam hna ding a si. Hna an hnok ti in kan ruah rih ahcun cucu a poi tukmi, pehtlaihnak thahri a chattu a si ko lai. Kan fale nih an inn le biakinn kha zalong te le thanuam ngai in an hman duhmi inn an si awk a si.

Ngakchia hna nun ah zohchunh awk a si mi cu: ngakchia cu bochannak[4] lungthin an ngei. Lunghnialnak le lungrumhnak lungthin an ngei lo. Mi an zumh khawh tuk i an i bochan khawh tuk caah khan zeidah ka ei lai, zeidah kaa fenh kaa aih lai ti an lung re a thei bal lo. Ngakchia nih a nu le a pa aa bochan hna bantukin vancung kan Pa cu kan i bochan ve ding a si. Cu pin ah ngakchia hi mi a ngaithiam kho ngaimi an si.[5] Ngakchia nunzia in Pathian pennak nunzia hmanthlak kha kan i cawn awk a si ve.



Biahalnak:

01. Nu le pa nih zeitindah ngakchia hi kan upat hna lai?

02. Zeitindah thluachuah kan pek hna lai?

03. Kan inn le biakinn hi ngakchia hna duhdim te in an um huam i an tlonlen duhnak hmun an si maw?

04. Ngakchia cu hna an hnok timi hi kanmah zalon kan duh tuknak a si sual hnga maw? Hnahnok ti hi zeitindah kan fianter hnga.

05. Ngakchia nun ah vancung pennak ziaza zei pawl dah kan i cawn khawh?

[1]Cingpir nu nih an cawi lai, pinu nih an seh lai, pa ngau nih na tah aw a ngaih lai i tah ngai nih an lak sual lai, tap ti hlah, ngam, tiah kan i ti ning a si tawn. Cu nakin kan palh deuh rihmi cu zanriah thawte in ei caan ko ahhin nu le pa nih fale chimhhrinnak caan lak kan hmanmi hi a si. Hi bantuk hi cu fak deuh in kan sining zohthan a herh ko.

[2]An ngakchiat lio te in cawnpiak le thithruainak rian kha kan tuah piak hna lo. An hun tlanval le ngaknu tik i sualnak tete tuah an hun hman ceo in lamphawk zulh phun in crusade kip le campaign kip ah kan kai ter hna. Chikkhat te cu an nun aa thleng ko nain thla hnih thum hnu ahcun a sual chin ko khi an lo tawn. Fakpi in kan ruah a herh hih!

[3]Ngakchia kong i Bawi Jesuh nih a kan cawnpiak tik ahhin ngakchia bantuk nunzia (child-like character) hi a kan chimh duh deuhmi a si ko lai. Ngakchia si (childish character) kha cu a kan fialmi a si lem lai lo. Childish cu mah tanghoih lawng in thil thideng tiang in duh, thil hauh phun khi a si. Puitlinnak he aa ralkahmi cu ngakchia si pengnak (childish) hi a si.

[4]Zumhnak hi bochan le hngatchan timi biafang hna nih an fianter khawh ngai. Ngakchia nih cun a nu le a pa kha aa bochan taktak hna. An zumh bak hna.

[5]David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 68.

Ramthar Rian Kong Jesuh Chimmi Le Fialmi

Baibal caang thim: An nih cu a thawh hna i, ‘Messiah nih cun sifahnak kha a in lai i ni thumnak ni ah thihnak in a tho than lai, cun amah min in sual ngaihchihnak le sual ngaihthiamnak kha Jerusalem khua in i thawk in miphun vialte hna sin ah chim a si lai,’ tiah aa tial. Luka 24:46-47
Kan Bawipa Jesuh hi David Living Stone le bang nih cun Pathian nih fapa pakhat te lawng a ngeih i siangbawi (missionary) ah a hman a rak ti. Bawi Jesuh minung i a rak i can i khamhnak thawngtha a kan phurh i Pathian he remnak rian a nunnak pekin a tuanmi hi nihin i kannih nih kan Bawipa biacah bang kan tuah ve mi ramthar riantuannak cu a si. Luka nih Jesuh nih rian a tuannak hi phunthum in a tial i a pakhatnak cu minung 12 a thlahnak[1] hna kha a si (9:1-6, 47ff); cun minung 72[2] a thlah than hna[3] (10:1-20); i a donghnak a biacah ah sual ngaihchihnak le sual ngaihthiamnak thawngtha kha mi vialte sin i thanh a kan fialnak (24:46-48) hna hi an si. Sual ngaihchihnak le sual ngaihthiamnak[4] aa ton tik ah khamhnak le lawmhnak thei a tlai ti kha a kan hngalhter mi thawngtha a si.
Minung 12 an si ah 72 an si ah an rak kir than tik ah lawmhnak thawngtha he an rak kir. Mi tampi nih damnak an hmu. Pathian sunparnak a lang. Bawi Jesuh sin ah an hmuhtonmi vialte an chimh dih. Hihi ramthar rian[5] kan tuan cionak zongah zohchunh awktlak an si. Kan ramthar riantuannak hi sual ngaihchihnak le sual ngaihthiamnak thawngtha an si taktak maw? Jesuh tah kan hmuhtonmi vialte kan chim dih maw ti kha fakpi in bia kan i hal a herh ve ko rua.
Emmaus khua i khual a tlawngmi Kleopas le a hawi sin ah Jesuh cu khual a rak tlawng ve i an rak hngal lo. An sin i tlun ve awk i an sawm i changreu kha a lak i thla a cam hnu i a phawt hna hnu ah Jesuh cu aho a si kha an hngalh. An hmuhmi le an tonmi cu an i thutpi kho ti lo. Jerusalem ah an rak kir colh i Jesuh a thawhthannak thawngtha kha an phuan. Thawngtha nih kan nun a hlanh i a pemh i a ciah hnu ahcun i thutpi awk tha a si ti lo. Midang siaherhnak nih nun le vawlei a thlen tawn. Ramthar rian (mission) hi cu filosofi[6] a si bal lo. Siaherhnak in a khat mi riantuannak tu a si.
Biahalnak:

01. Zei chungah dah thlah kan si?

02. Zei ruangah dah thlah kan si?

03. Ngaihthiamnak nunphung kong hi mai deuh in ceihmai ve hnik.

04. Nihin vawlei nunphung nih a hun chim pahmi “pluralism” timi nih kan ramthar riantuannak ah donhkhannak a ngei tiah na ruat ve maw?

[1]Pathian pennak kong mi tamdeuh nih an theih khawh nakhnga, Jesuh nih lamkaltu 12 kha a thlah hna. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 253 ah zoh. Kan pawngkam i pura biaknak nih cun mah pumpak ca i khamhnak kong, luatnak kong lawng a cawnpiak lio ah khrihfa phung nih cun mi vialte khamhnak an hmuh khawhnak ding caah siaherhnak a ngeih zia a langhtertu a si. Ramthar riantuan a herh hrimhrim ti a kan theih ter. Biatak lam an zul cio ko i “Muslim an si ah Buddhist an si ah vanram an kai cio ko lai, an sin ah thawngtha chim a herh ti lo,” timi cawnpiaknak phun kha hi siaherhnak in lamkaltu 12 thlahnak nih biatak a si lo ti kha a fianter ko rua.

[2]A cheu Baibal (KJV) hna ahcun minung 70 ti in aa tial.

[3]Phungchimnak le damnak rian tuan a fial hna i a khuah khuah in a kalter hna. Adam Clarke’s Commentary on the Bible hrilhfiah ah zoh. e-Sword chungin lakmi a si.

[4]Khrihfaphung nih duh nung tuk in nunphung a kan ser piakmi cu ngaihthiamnak nunphung hi a si. Khrih ceunak kan sin i a phanh hlan ahhin ngaihthiamnak biafang kan ngei rua lo. Kan holh hrim ah um dawh a si rua lo.

[5]Laimi khrihfa zeimaw zat nih ramthar rian kan tuan ning hi pawcawmnak rian he aa lo deuh tawn i miphun ningzahnak tu a chuahter sual lai ti cu phan awk ngai a si. Mi hnar in thaw dawp i mi hnar in thaw chuah deuh kha zalong ngai in kan i thimmi a lo ngai ngai. Bawi Jesuh nakin dollar hna hi nawl kan ngeih ter tawn i hihi fakpi in ruah a herhmi cu a si. Kan mission field zong an i lo, lo tuk hna i a poi ngaingai ko. Jesuh dawtnak a thei ciami sinah mission rian kan tuan deuh i buu zong nih a kan zawh te hnga dek maw? Korea ram ah Cheju tikulh cu aa dawh tukmi a si i khrihfa hi 5% lawng an um. Siangbawi an thlah cio i anmah le an khrihfabu cio ah report an pek tikah Cheju tikulh minung nakin khrihfa cazin hi an tam deuh ti a si.

[6]Prof. Khin Maung Din nih roling bia pakhat a chimmi cu: “Can a Buddhist be a Buddhist-Christian?” timi a si i a sullam cu: “Buddhist pa kha Buddhist-Khrihfa a si kho maw?” timi biahalnak a si. Kanmah lei kap in hi biahalnak hi Buddhist pa caah a ruah zong a hei fawi men ko hnga. Asinain biahalnak pakhat hi bang in: “Can a Christian be a Christian-Buddhist?” tiah hei kan tuah ve hna sehlaw zeitindah kan leh ve hnga?

Tahchuhnak Bianabia Hmang In Jesuh Nih A Cawnpiak Hna

Baibal caang thim: Kalauk thimka chung i luh nakin mirummi Pathian Pennak chung luh cu a har deuh suaumau, tiah a ti. Luka 18:25
Pathian fiang deuh in kan hngalh i kan hmuh khawh i kan pehtlaih khawh nakding caah Bawi Jesuh nih tahchunhnak tete a hman i a kan cawnpiak. Luka catialtu zong nih tam lakte a chim i cu hna cu: Thlaici vorhtu le a sullam bianabia (8:4-15); kheng khuhmi ceunak[1] kong (8:16-18); ngakchia lungthin in tahchunhnak bia a chimnak (9:46-48); Samaria mitha pa[2] bianabia (10:25-37); pum ceunak (11:33-36); mirum hrut bianabia (12:13-21); antam ci[3] bianabia (13:18-19); thilnu[4] bianabia (13:20-21); innka bi bianabia (13:22-30); rawl danghnak bianabia (14:15-24); santlai lomi cite[5] kong (14:34-35); kalauk thimka luhnak kong tahchunhnak (18:18-30); sui tangka kong (19:11-29); mitsurdum chung riantuantu bianabia (20:9-18), le Mi Fapa rat thannak (21:25-28) hna hi an si.
Tahchunhnak bianabia hna hi a cheu cu kan caah an sullam theih a har deuhmi zong an um ko lai. Aa tawnmi la bantuk zong a lo ko lai. Judahmi nih an nunphung le an khuaruahning hoih in Bawi Jesuh nih bianabia hi a rak chimh hna tik ah cucu kan Lai mit le sining in fianter ve a hau. Bawi Jesuh nih a rak hmanmi holh kha Aramaic a si i Ca Thiang tiah timi Baibal an relmi kha kannih nih Biakam Hlun kan timi hi a si i Hebru holh in tialmi a si kha philh chih lo a herh. Ca Thiang an rak relmi hrimte kha Aramaic holh in leh a hauh pin ah fianter cu a herhmi a si. Hihi zeidang a hliah kan phoih hlan ah kan hngalh awk ah a biapi mi hngalhnak bawmtu pakhat a si. Bianabia hna hi an hliah phoih an herh ti kan theih hi lamhbak[6] pakhatnak kan phanh a si cang i Bawi Jesuh nih Pathian Pennak chung i kan nun khawh naklai tahchunhnak bianabia a kan chimhmi hna hi an sullam theih khawh kan i zuam hna lai.

Bianabia hi phun tam nawn in a kan chimh i pakhat thim in a hliah kan phoih ti hna lai. Kan Baibal caang thim mi hi hun zoh hna usih. Mirum caah van ram co awk hi a lam a um lo tluk khi a lo ngai. Jesuh ban chung ah mi vialte kan i tlum dih ti le kan zumhmi a si fawn. Minung ruahning (logic) in cun Kalauk nih thimka chung luh cu a si kho lomi a si ko. Hliah phoih a herhmi te a um. Cucu thimka timi te hi a si. Thimka a hmanthlak kan fian deuh khawh nakhnga Jerusalem khua kulhnak innka pi hna sining hun zoh a herh. Innka cu nichuah ni tlak, chaklei thlang lei in an um. Innka nganpi chung ah minung luh khawhnak innka hmete hi an chiah chih tawn. Kalauk in hlan chan ahcun khualtlawn deuh a si. Innka pi hi zanlei muilai cun khar a si tawn. Khualeng i riah kha khualtlawng lamli mi nih an tih ngaimi a si. An hnut deuh i innkapi khar kanh an si cang zong ah innka cong pawl kha an i nawl pat tawn hna. Cuticun innkapi chung i a ummi innka hmete[7] kha an hun piak hna. Innka hmete chung ahcun i tet lengmang le khuk zong kok cikcek in i hnor hnu ah Kalauk hi an lut kho tawn tiah an ti. Hi thimka nih a hun fianter ngaimi cu vancung pennak chung luhnak ahhin khukbil a herh zia, keimah timi vialte hlawt dih cikcek a herh zia, toidornak lungthin he Pathian fuhpanh a herh zia hmanthlak a langhter.
Biahalnak:

01. Tahchunhnak bianabia hna nih an i tinhmi cu zeidah a si?

02. Kan nunnak ah kan Kalauk pi hi zeidah a si bik tawn?

03. Thimka luh cu a si kho bak lo ah maw kan chiah hnga?

04. Mirum hi Jesuh nih a daw hna lo tiah cu hlan ah kan ruat sual tawn maw? Rum le sifah kong ah zeitindah kan khuaruah ning hi a si?

[1]Ahopaoh hi a thli tein zultu kan si kho lo. Richard Glober nih cun, “A thlite tuahnak nih zultu sinak cu a hloh i zultu sinak nih a thli thil cu a hloh,” a rak ti. Jesuh zultu kan si tikah hin Baibal nganpi i put zungzal le hawi nak thiang khun in langh pengnak a si lem lo. Kan umnak paoh le kan kalnak paoh ah Jesuh duhning paoh tuah i a duh loning paoh tuah duh lo hi a si bik ko. Nunphung Hmaan, 45 ah zoh.

[2]Rev. Edmund Za Bik nih hi kong ah nunnak he epchun in thil sining pathum ah a tahchunh. “The Three Philosophies of Life,” ti in a chim tawn. Damiah hna lungput kha “Na ta cu ka ta a si timi lungput” (What is yours is mine) ti le; “Ka ta cu keimah ta lawng a si ko timi lungput” (What is mine is mine) kha Levi pa le tlangbawi pa nih an ngeihmi thinlung; le “Ka ta cu na herh taktak ahcun na ta a si kho ve ko timi lungput” (What is mine is also yours if you really need it) timi Samaria mitha pa lungput ti in a fianter ve. Zei lungput ah khin dek kan hei um cio hna? Samaria mithapa tuanbia nih kan zumhnak hi tuahsernak ah a thei a tlai a herh zia a kan chimh. Vancung phung kha zatlang nun ah nunpi ding a kan fialmi bianabia pakhat a si tiah ka ruah.

[3] Palestine ram hrawng ahhin acozah nganpi hmanthlak hi thingkung nganpi a si ti in chim a si tawn i a kut tang i a ummi minung hna kha vate a nge i khua a sa mi hna cu an si (Ezek. 31:6; 17:23 ; Dan. 4:10 -17). Luka nih Bawi Jesuh pennak a hmuh ve ning cu vawlei cung dihlak ca in a si i Pathian pennak kha ram nganpi bantukin i cu ram chung i miphun zakip um i cu miphun vialte hna nih cun Pathian thla tang ah khan dornak le himnak hmuh ding in a hmuhning kha a si. David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 8 ah felfai deuh in rel khawh a si.

[4]Robert Raike nih 1780 ah Sunday School a hei thok ko. Kedan serpa William Carey nih 1792 kum ah India ram ah siangbawi rian a hei tuan ko. Pathian pennak hi kha bantuk thil hme tete riantuannak in an rak i thok ko. Thilnu bantuk an si taktak ko. The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and TheGospel of John (Nashville: Abingdon Press,1995), 277.

[5]Khrihfa cu vawlei cite nan si ti kan si. Kan umnak paoh ah a thahnemmi kan si awk a si. Kan umnak paoh ah thawtnak le chuahpitu kan si awk a si. Kan umnak paoh ah bia in siseh a thiangmi le a thami chuahpitu ding kan si awk a si. James Sangawi, Nunphung Hmaan, 44.

[6]Hi lamhbak (step) cung i kai hi Kalvari ah B.A ka awng cang a timi hna nih an duh bal mi a si lo. Mah duhning hoih in aa tawnmi la an phoih tawn i la nih a cah tak tawn hna tik ah harnak an ton hi a si. Hliah phoih le lamhbak in kai thliahmahnak kha “fimnak” tiah min an bunh piak i a ping i a kalpi tu ah an ruah i an tih. A cheu le bang nih cun sullam hngal lo bak te in “liberal” timi min hoi hna an hei bunh ve ko.

[7]Innka pi chung i a ummi innka hmete hi mirang holh i ‘eye of needle’ an ti i Laiholh cun thimka tinak a si. Biakam Thar Hngalhnak Bawmtu timi B.Th. II nak i NT lecture note ta fiantermi ka hun char thanmi a si.

Jesuh Nih Pathian Pennak Kong A Chim

Baibal caang thim: “Pathian Pennak cu hmuh awkin a ra lo. Ahohmanh nih, ‘Zohhmanh, hika ah a um hih, khika ah a um khih,’ an ti kho lo; zeicahtiah Pathian Pennak cu nan chungah pei a um cu,” tiah a ti hna. Luka 17:20-21

Bawi Jesuh nih Pathian Pennak hi hmunlai ah chia zau in a rian a tuan. Pathian Pennak kan hmuh khawh nakhnga, kan lung a pem khawh nakhnga a phunphun in a kan cawnpiak. Luka catial tu nih Pathian Pennak cu mi vialte kan caah a si zia kha Jesuh nih a rak cawnpiaknak hna chung in a lam kip in hmuhsak a kan duh. Cawnpiaknak a tuah tik ahhin phungchim bantuk le saya nih siangakchia a cawnpiak bantuk le nu le pa nih fale an cawnpiak hna bantuk in thil sining hoih in a phunphun in a rak cawnpiak hna. Tahchuhnak (parables) tete a hman chel, khuaruahhar thil a tuahnak in a fianter chel, le a nunnak hrimhrim in langhternak in Pathian Pennak chung ah luhpi a kan timh dih.

Luka 5:33ff ah rawlulhnak[1] kong siseh, 6:1-5 ah Sabbath[2] kong in Sabbath bawi a sinak a chim; 6:20 -26 lunglawmhnak kong a chim i, ral dawtnak[3] kong tiang in a kan cawnpiak ( 6:27 -36; cf. 12:57 -59). Midang va soi lo ding, thingkung le a theitlai kong in kan nun tah a herh zia le inn satu pahnih in zumhnak a hram kan thlaknak ding cawnpiaknak ( 6:37 -42; 6:43 -45; 13:6-9; 6:46 -49) kong kha a kan chimh. Zeitindah thla kan cam awk a si zia (11:1-13), ahodah kan tih awk a si zia (12:1-7), vancung ah kan chaw i khon a herh zia (12:32-34), zultu[4] si a har zia (14:25-33); khamhnak kong ah tuu tlau, tangka tlau[5], le fapa tlau bianabia in a kan chimhnak (15:1ff); Lazaruh le mirum pa tuanbia in vancung khua kong a kan chimhnak (16:19-31); Pathian Pennak[6] kong (17:20-37); nautat mi ngunkhuai khawltu Zakia a tlunnak in khamhnak hmanthlak dawh a kan cawnpiaknak (19:1-10); le Vancung Pennak chungah ahodah a nganbik (22:24-30) ti in Jesuh cawnpiaknak cu kan theih khawh hna. An dihlak surlu a tlaitu cu Pathian a si i Amah Pennak chung i luh le Pathian Pennak nunzia in nun kha a kan tinh piakmi cu a si.

“ Nan chung ah” timi biafang umtuning hi tlawmpal in hun zoh hnik usih. “Entos”[7] ti in Grik holh ahcun an hman i a sullam cu “nan lak ah” ti zong a si kho i “nan chung ah” ti zong a si kho. Hi ka i a chim duh mi nih Messiah pennak cu thlarau pennak a si a ti i caan tawite ca men le lenglang thilri caah a si lo ti a si.[8] Lenglang thil in aa thokmi cawnpiaknak a si lo kha a kan theih ter. A tawinak cun Pathian Pennak cu nan chung ah a um ti tik ahhin a sullam cu nan lung chung ah a um i rian a tuan i mithar ah an ser hna ti duhnak a si. Cun Pathian Pennak cu nan lak ah a um ti tik ahhin amah Jesuh kha a sawh duhmi a si. Amah Jesuh kha Pathian pennak kha a si ko i amah hrimhrim kha an lak ah a um nain an hngal lo.[9]



--------------------------------------------------------------------------------

[1]Rawlulhnak hi Judahmi nih an tuah tawnmi biaknak phung a si nain, Jesuh nih a zultu hna kha rawlulh ding in a fial hna lo. Anih cawnpiaknak cu Judah phung hlun chungin a chuakmi a si ko nain, phunghlun he aa komh kho lo mi phungthar a si cang. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 234 ah zoh.

[2]Khamhtu Pennak chungah cun Sabbath ni cu Bawipa ni ah thlen a si te lai. Sertu upat pek a si bantukin Mi Fapa zong upat pek a si lai ti kha zumh a si (cf. Jer. 16:14 -15). Scofield Reference Notes ah zoh.

[3]Jesuh nih dawtnak kong kha tlamtling tein a chimh hna. Cucu midang thatnak ding ca i tuahsernak kha a si. Pathian nih kan cung i dawtnak a ngeih bantukin a fale kan nih zong nih cu dawtnak cu kan ngeih ve awk a si a ti. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 239 ah zoh.

[4]Velngeihnak hi a man fawi tukmi a si lo zia, nun thaapnak he aa pehtlaih zia hi kan lung a pem cio ahcun zumhnak hi khamhnak cawknak phaisa bantuk ah kan hmang siang hnga lo. Zultu si man hi a man a fak taktak mi a si. Hla i kan sak bang “Vailam tahnak vanlam a si” timi hi nun a zuamcawhtu a si. Bonhoeffer tehna zong nih “a man a fawimi velngeihnak” kong hi an rak i buaipi ngaingai ve. Wesley nih a hrilhfiah ve ning ahcun zumhnak dik ca i ral tuknak caah cun zultu tha sinak in hneksak a si a ti. John Wesley’s Explanatory Notes chimning a si. e-Sword chung in lakmi a si.

[5]Nu nih an lu ah tangka tlang tete in tuahmi lukhimh kha an rak hmanmi a si. Nutling, nu thiang an i tahnak ah hi tangka lukhimh phun hi a biapi tuk. Minu nih lukhimh chung i aa tel ve mi tangka a thlau sual ahcun a nunnak caah thihnak le nunnak tluk in a biapi dirhmun ah a um cang. Nu a sinak a man a khiaktu le nu tung tling a sinak a langhtertu pakhat a si. Cu tangka tlau kha nu nih a hmuh than tikah cun zeitlukin dah aa lawmh ti kha Jesuh nih bianabia in a cawnpiak hna. Ngakchia Baibal, 248 ah zoh chap.

[6]Jesuh nih vancung pennak kong a chimmi cu hmuh khawh a si lo nain atu kan sin ah a um ti kha theih khawh a si; a ra laimi caan tlawmpal ah mi vialte hmuh khawh ding in a lang lai ( 17:32 -37).

[7]Scofield Reference Notes hrilhfiah nih a fianterning a si. e-Sword chung in lakmi a si.

[8]Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible hrilhfiah nih a fianter ning a si ve. e-Sword chungin lakmi a si. Hi bia hi Bawi Jesuh nih Farasimi hna a lehnak hna bia kha a si. Annih nih Pathian Pennak a tlun tik ahcun hmelchunhnak in a tlung lai i a lang lai tiah an zumh. David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak: Uk Hnihnak, 57 ah zoh.

[9]Ibid.,58.

Thiltha Tuah Lo Ruangah

Baibal caang thim: Mirumpa cabuai in a tla mi rawl tiltawt kha ka khim lai ti i ruahchan in mirumpa innka hram ah khan an ratpi tawn. Cun uico kha an ra i a hmakha an liah piak tawn. Luka 16:21

Bawi Jesuh nih Farasimi hna bia a ruahnak hna chung in tahchunhnak bianabia Lazaruh le mirumpa kong a kan chimh. Hi bantuk tuanbia phun hi Izipt pawl nih an chim tawnmi a si an ti. Mirumpa a rumning hi a zik[1] a phan. Lazaruh hi a si a fah pinah hma le rung nih tlunh sehlaw a dawh. Sifah he zawt he a kemh. Tuanbia a va si ko zong ah Vancung khua[2] le hell[3] hmanthlak kan mitthlam in kan cuanter khawhnak a si caah kan caah man a ngei taktakmi a si. Bawi Jesuh nih Lazaruh[4] cu Abraham[5] pawng ah a thutter i mirumpa[6] tu cu hell i a tlaknak kha a chim.

Mirumpa a sualnak kha zeidah a si hnga? Lazaruh kha a thawl i hnahnawhnak zeihmanh a peknak bia kan hmu lo. Lazaruh cungah thatlonak zeihmanh a tuahmi a um lo. Zei ko nih dah mirumpa hi hell ah a phak ter hnga? Barclay nih a hrilhfiah ve ning ahcun “Mirumpa sualnak cu Lazaruh cung i zeihmanh a tuah lo kha a si tiah a ti. Mirumpa hell i a kaltertu hi a tuahmi sualnak si loin, a tuah lo ruang, thatnak a tuah lo ruang tu ah khan a si,” a ti.[7] Chiatha thleidannak nih hihi thiltha ka tuah awk a si tiah harnak a tongmi hmu ko na in a tuah lo kha a rak poi ngai tinak a si. Tuah lo in a um khawh kha minung kan sinak nih aa tinhmi a si lo zia a langhter. Zu din lo kha thiltha tuah a si rih hnga lo. Zu a din lo lawnglawng kha a rak si. A duh lo caah a din lo zong a si kho i zu an zuar lo ruang ah a din lo zong a si ko. Zu nih a thah cuahmah mi sining chung i va pil ve i va bawmh[8] kha zu a teinak tu cu a si deuh men hnga.

Khrihfaphung hi thilthalo hrial a fialmi vial lawng a si lomi hi duh a nun tuknak a si. Sualnak tuah hi a thlauh zong a kan thlauh i hrial zong a kan fial. Asinain lungput ahcun misual, santlailo ka si timi lungput ngeih a kan duh piak. Sualnak tuah lo ding ahcun ramlak hoi hna ah mah te lawng in va um i Pathian kong lawng va ruah ding a si ko hnga. Sualnak tampi lak ah harnak a tong mi hna caah siseh, vawlei cung nunnak ah retheihnak phunphun a tongmi kan minung hawi hna sin i sining va hrawmpi nak caah thiltha tuah hi vancung nunphung nih a kan fial.[9]

Biahalnak:

01. Thiltha tuah hi kan ram ah liberal cawnpiaknak a si kan ti tawn hna i hihi hrihhram ngei te in an chimning, a ceihmai ning na theih tawk mai ve hnik.

02. Mirumpa sualnak hi zei sualnak dah a si hnga? Hell tiang a phanh ko tung!

03. Thatnak tuahlo ruang i sualnak a si ahcun ahodah thatnak a tuah ko kun hnga?

04. Lazaruh sining chung i luh cu maw vancung nunphung cu a si hnga?


[1]A puansen aihmi man hmanh hi mi sawsawh kum thum hlawh lo nih cun a caw kho lo an ti.

[2]“A sangnak ah” ti a silo ah “cungcawinak hmunsang” tinak a si tiah Hebru holh umtuning cu a si an ti. Judahmi nih hin vancung khua hi dot thum asiloah phunthum in an then ti a si (Salm 8:8; Deut. 17:3; 1 Siang. 8:27 ). Easton ’s Bible Dictionary ah zoh. e-Sword chung ta lak mi a si.

[3]A biafang sullam bak cun “khuh” a siloah “thuh” tinak a si. Mithalo hna dantatnak hmun tinak a si. International Standard Bible Encyclopedia ah zoh.

[4]Barnes chimning ahcun Lazaruh ti sullam cu bawmhnak a herh tukmi, mi sifak tinak a si a ti. Barclay nih a chim ve ning ahcun Lazaruh ti hi Latin holh a si i a Hebru min cun Elezar a si a ti i a sullam cu Pathian cu a ka bawmtu a si tinak a si a ti ve. William Barclay, 214.

[5] Judah mi pawl nih an zumhnak ah tuanbia bantuk in an chim tawnmi cu Judahmi hi hell i a tla lo ding khing in an i ruat ti a si. An pu Abraham nih hell innka hram in a rak hngah hna lai i vanram lei ah a kal ter hna lai tiah an i ruahchan ti a si. Abraham tefa sinak in vanram kan co lai ti khing in an zumh rua. Tipil petu Johan nih cun Abraham tefa an si kha cu ceilak te in a rak den ko hna khah! Abraham le Lazaruh an um t ii Judahmi caah cun a hmanthlak a fiang khun ve ko lai.

[6]Tuanphung bantuk in an chimmi cu mirum pa zong nih hin min a ngei ve ko an ti i “Neneveh” hi a min a si an ti. David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak , Uk Hnihnak, 51.

[7]William Barclay, 214. Pura biaknak le Kawl nunphung nih Laimi zong hi a kan ciah tuk ve cang i kan pawngkam ah zeidah a cang ti hi a kan hmuhter ti lo. Ka sining le kan tonmi cungah ngaihchiat awk zong a kan theih ter ti lo. Kan thi a kik i zawnruahnak lungthin kha a thi. Kan thin zong a hung kho ti lo. Mizeng le thinghmui zawtnak a ngeimi bang kan nun hi hihnak leiah a thlen cuahmah. Thiltha tuahlo ruang ah Mirumpa bang dantatnak in lai hi tih a nungmi a si hi kan theih a herh ko rua.

[8]Thantlang ah kum 2000 khan Khrihfabu dihlak hnathlaknak in zu an khap. Zu din bu in a thi mi le zu zuarmi chungkhar an thih tikah khrihfaphung in an i vui lo. Zu chuang le zu zuar kha khrihfabu in an phuar hna. An i tinhmi cu kan miphun ah lungfimnak le ziaza tha umseh ti an duh caah a si i thil tha ngai a si ko lai. Asinain zu an doh ning nih ruah awk thil tampi a chuah ter ko. Thil pakhat a fiangmi cu Thantlang ah zu cu a um thiamthiam. Zu ding pa, zu chuang zu zuar pa chung i va pil i a harnak chung in chuahpinak tu kha Lazaruh tuanbia nih a kan chimh duh deuhmi a si hnga maw?

[9]Hi zawn ah ruah awk a ummi cu: Falam ahhin Pa Chia timi mihrut pa a um. Rawl hal a hmangmi a si. Dr. B. Luai Hre te hi hei hal lengmang hna sehlaw a dawh: “Pa Chia, nang hi cu Bawi Jesuh khal na si cawk lo ding,” tiah a ti an ti.

Mizaw Damternak

Baibal caang thim: Johan zultu pawl cu a leh hna i, “Va kir u law nan hmuhmi le nan theihmi: mitcaw nih khua an hmuhnak le kebei nih an kal khawhnak le thinghmuimi nih thiannak an hmuhnak le hnachet nih khua an theihnak le a thimi hna nun ter than an sinak le sifakmi hna sin ah Thawng Tha chim a sinak kong kha Johan va chim u.” Luka 7:22
Luka catialtu hi sibawi a si tiah an zumh i mizaw an zawtnak le an damnak kong a tialmi hi a felfai ngai. Luka nih hin mizaw hi a tlawm bik phun riat in an damnak a langhter. Thinghmui[1] ( 5: 12 -14; 17:11 -19), mizeng ( 5:17 ff), kut zeng (6:6ff), a zawmi sal pa damnak (7:1-10), thichuak minu puanki tongh i damnak ( 8:40 ff), ke bei ( 13:10 ff), ke le kut phingmi (14:1-6), le mitcaw awkhlawh ( 18:35 -43) hna hi an si. Pathian nih khuaruahhar a sernak hi Jesuh in a langh tik ahcun mizaw hna lawmhnak le Pathian thangthatnak a si. Khuaruahhar thil pakhat a ser khawh ti vial lawng ah a dong mi a si bal lo. Khuaruahhar thil tuahmi tiang lawng ahhin hei dong sehlaw cucu biaknak dang zong nih an tuah khawhmi a si ve ko hnga. Sihmanhsehlaw khuaruahhar thil Bawi Jesuh nih a tuah tik ahhin Pathian sunparnak caah a si zungzal. Hihi thukpi in kan ruah[2] i kan i nunpi a herhmi a si.

Kan Baibal caang thimmi ahhin mizaw damnak le nun remhnak, sifakmi hna caah thawngtha theihnak kha Jesuh nih Johan bia a lehnak in a langh ter. Damnak a peknak hna ahhin sualnak a ngaihthiamnak[3] he zong Bawi Jesuh nih a pehtlaih ter. Thinlung le pumsa he a pahnih in tlamtling te in an damnak kha a lang. Jesuh velngeih zaangfahnak hi Pathian biakam tlinternak caah a si kha awkir (echo) bang kan hun theih thannak a si i Luka 4:18 chung ah hi kong hi chim a si cang. Isaiah 26:19, 29:18-19, le 35:5-6 chung bia hna kha awkir bang kan hun theih thannak an si.[4] Damnak nih hin thannak le tlinnak aa tinh chih zungzal i cucu nihin khrihfa hna kan phungchimnak a muru zong cu a si.[5] Kan Baibal caang thimmi nih damnak kong i a muru a langhter. Bawi Jesuh a rat hnawhchan, Messiah nih ceunak le zawtnak a damh lainak kong an i hngahhlang tukmi kha a tlinnak a chim. Bia hei cah men le hei chim men kha si lo in mithmuh kuttongh in an hmuhmi kong kha Johan cu a hei chimh ter hna. Vancung Pennak ziaza le sining vialte kha tehte a khaanter hna.[6]



Biahalnak

01. Zawtnak in Jesuh nih an damter tik ahhin na khuaruah a har maw?

02. Zeibantuk khuaruahharnak phun in dah damnak cu na hmuhning a si?

03. Messiah nih zei chung in dah a khamh hna lai ti kha an i hngahhlang?

04. Zawtnak vial lawng maw a damter? Mibu nun tah zeital a remh kun lo maw? Thinghmui a damtermi nih zeidah a chim duhmi a si bik hnga?

[1]Minung hawi a simi kha minung tling i mibu nun chungah a hun khumh thannak, damnak rian Bawi Jesuh nih a tuanmi hi Vancung Pennak ziaza dawh a si. Chiatserhnak kha velngeihnak puan nih a hun zual tik ahcun damnak le lawmhnak a thei a tlaiter. Pumpak ca lawng damnak a si lo i mibu damnak ca tiang a hei thlen (transform) khawh dih.

[2]Sizung i mizaw thla kan va camh tik hna ah Jesuh min in nawl kan pek ti phun in mizaw kip kha an ihkhun in kan thawhter hna ahcun cucu sizung in Pathian nih kan caah khuaruahhar a sernak zei kan rel lo kha a si deuh men ko lai. Khuaruahhar ser fialnak in Pathian hoi hna kan hneksak sual ahcun cucu tih a nung ngaimi zumhnak a si khomi a si.

[3]Pathian vel chung i khumh kan sinak, ngaihthiamnak kan co kha kan damnak a muru a si.

[4]The New Jerome Biblical Commentary, 696 ah tling deuh in rel khawh a si.

[5]Dam tiang vial hi zapi nih cun kan i zaat pi tawn. Dam hnu ah than a herh rih, zawt than nakhnga lo ralrin a herh rih. Cu lam thluan kalnak caah Pathian bia le khrihfa nunzia in cawm a hau.

[6]Scofield Reference Notes nih a fianter ning a si ve. e-Sword chung in lakmi a si.

Mi Vialte Caah Thawngtha (4)

Baibal caang thim: “Nan thin phang hlah u, zeicahtiah nan sin i ka ratnak cu nan ca i thawngtha he a si, cu thawngtha nih cun mi vial te sin ah lunglawmhnak a tlunter lai.” Luka 2:10

Tipil petu Johan nih Bawi Jesuh a donning, lam a rak sial piak ning kan chim cang. Mary nih Pathian biaphuan (revelation through incarnation) a rak cohlan ning in naute Jesuh a don ning zong kan chim cang. Thiang Thlarau in khahnak le nawlngaihnak tling in an donnak kha cawihler in kan chim cang. Atu cu vanmi nih naute an donning le Jesuh vawlei i thlah a sinak sullam kha an hla cuang chungin kan hun zohti hna lai.

Dr. Paul Clasper nih hin thawngtha a fianterning te hi duh a nung ngai. Uico nih mipa a seh ti cu thil kalning a si ko. Mipa nih uico a seh ti bel cu thil kal ning kel a si lo. Cu thengte cu thawngtha a si a rak ti. Pathian minung ah aa can hi thawngtha taktak cu a si. A si kho lo mi a hung si[1] kha thawngtha cu a si ko. Hihi khuaruahharnak thil vialte lak ah a ngan bikmi khuaruahhar thil a si. Minung caah cun a si kho lo nain Pathian caah cun a si kho mi a rak si ko.

Naute Jesuh vawlei i a rat tik ah vanmi runrual nih zaihla vawr in thawngtha an rak thanh. Khamhnak le lawmhnak cu mi vialte caah a si an ti. An hla nih Pathian kan biakning a kan chimh: “A sang bik van ah khin Pathian cu thangthat si ko seh, cun a dawtmi hna umnak vawlei ahhin remnak um ko seh” an ti. Thangthatnak in hla remhnak[2] hi thawngtha i aa tinhmi hmuichel a si zia kha an hla nih a langhter. Salm cauk hi Pathian thangthatnak in a liam bak in a liammi hrai bantuk a si. Biakam Thar hi a ningpi in Jesuh nih remnak le daihnak suihri a zammi he aa lo fawn.
A ngaingai kan ti ahcun hla nih hin luatnak le teinak a kan peknak kan hmuh khawh. Biakam Hlun ah Jehoshafat siangpahrang nih ral a doh tik ah hlaremh bu nih hla in ral an rak tuk (2 Chan. 20:18-22) ti kha kan rel khawh. Paul le Silas zong nih thonginn chung in hlasaknak he luatnak, remnak, lawmhnak le khamhnak thawngtha an rak chim (Lam. 16:25). Cikcin a rak cat dih i khamhnak le hnangamnak an rak hmu. Bawi Jesuh vawlei mi vialte caah pek kan si cu mi vialte caah lawmhnak thawngtha a si. Hi nakin a ngan deuhmi khuaruahhar thil le lawmhnak hi a um ti lo.



[1]Baibal thiamsang hna nih cun “the impossibility of possibility” timi hoi hna in an hman tawnmi rel khawh a si.

[2]Nihin khrihfa bu hmun tampi ahcun pulpit cung i a thumi hna khi hlaremh bu an si. Phungchimtu le caan hmangtu hna khi mi zapi sin ah an thu ve. Anmah le an caan zawnte lawngah pulpit an kai i caan an hmang. Asinain hlaremh bu cu vanmi runrual bang pulpit thiang ah an thu. Hihi ruah awktlak a si. Lai mino pawl nih hihi thukpi in a sullam kan pemh ve awk a si. Kan i dawh bik lio caan, kan aw a that bik lio caan i church choir hlaremh hoi hna kan sak khawh hi thluachuahnak nganpi a si.

Jesuh Nih Khuachia A Thawl

Baibal caang thim: Jesuh nih thlarau cu, “Daite in um law, mipa chung khan chuak,” tiah a ti. Luka 4:35

Bawipa Jesuh Khrih a riantuannak (ministry) hi a tlangpi cun phun thum in kan then khawh. Cu hna cu cawnpiaknak, phungchimnak le ngandamnak rian hna hi an si. Ngandamnak lei rian a tuanmi ah thinlung lei he pumsa lei he a dam lomi hna ti in phun hnih in a tlangpi in hun then khawh rih a si. Thinlung lei i a dam lomi hna kha a tlangpi huap in pakhat ah chiah in kan zoh hna lai i pumsa lei in damnak a tuah piakmi hna kha a tlangpi huap in pakhat in kan zoh lai.

Bawi Jesuh nih thinlung in a zawmi, khuachia nih a tuah i a dam lomi hna a damhnak kong ah Luka nih a tlawm bik voinga a kan chimh ( 4:31 -35; 8:26 -33; 9:37 -43; 11:14 , 24-26).[1] Khuachia nih Jesuh cu Pathian Fapa a si kha an hngalh ti hi pakhatnak ah kan hmuh khawhmi a si. Khuachia hmanh nih Pathian Fapa an hngalh lio ah kannih nih kan hngal tawn lo i phungki hoi hna, Rada pa hoi hna kan fuh tawn i hihi fakpi in kan ruah a herh.[2] Jesuh nih khuachia a thawl piak tik ah mizapi an khuaruah a har i zei nawlngeihnak ko dah a ngeih hnga timi mit in an zoh tawn. Hlanmi hna nih cun thli lak ahhin thlarau tha lo kha a khah bak in an khat ti in an zumh. Cun cu thlarau tha lo hna cu minung chung ah khan eidinnak thawngin an lut tawn an ti. Damlonak vialte hi hi thlarau tha lo hna nih an tuahmi a si tiah an zumh.[3]

Khuachia a thawl piak tik hna ahhin thil pakhat a hung fiang ngaimi cu Pathian pennak nih minung lungthin ah damnak a peknak hi a si. Damnak kong belte ah ralrin a herh ngai ve. Khuachia asiloah thlarau tha lo nih mipa minu a kal tak tik ah a ai rawlh tu a herh. Lawng hirhiar te in a um sual ahcun a chia deuhmi hawi pasarih aa sawm lai i a lut than kho mi a si. Khuachia bantukin kan nunnak ah a kan temtawn i thong a kan thlatu thil an um ko. Jesuh thawngtha nih damnak a kan pek tik ah vancung pennak nunzia in kan nunlam a kal lo ahcun a fak chinchinmi, le a let sarih in tih a nung deuhmi khuachia nih a kan tlaih ko lai.

Luka nih cun ‘khuachia thlarau a ngeimi pa’ tiah a hmanmi kong ahhin Marka nih cun ‘thlarau thiang lo’ tiin a hman i Luka 6:18 zong nih ‘thlarau tha lo’ tiin a chim i Word hrilhfiah nih cun ‘thlarau thiang lo’ ti in kan rel awk a si a ti.[4] Khuachia a si ah, thlarau tha lo a si ah, thlarau thiang lo a si ah Jesuh nih a thawl tik ahhin a sik hna i nawl a pek hna. Teitu vialte lak i teitu a sinak, Pathian pennak kha khuachia hmanh nih a bia an ngaihnak nih a langhter. Nawl ngeitu nih nawl a pekmi nawl peknak in thlarau thiang lo cu thawl a si tiah Jerome zong nih a fianter ve.[5]

Biahalnak:

01. Kannih nih tah zeitindah khuachia/thlarau tha lo hi kan thawl ve lai? Jesuh min in maw kan thawl lai?

02. Kan ram le khrihfabu ah thlarau thiang lo nih hna a kan hnawh maw? Thlarau tiah kan timi hoi hna hi thlarau tha lo hna an si sual maw?

03. Zei pawl hi dah khuachia thlarau kan ti ve hnga?

04. Khuachia tei a sinak hi khuaruahharnak caah maw a si, asiloah Pathian pennak a langhnak caah dah a si?

--------------------------------------------------------------------------------

[1]A hmasa pahnih hi Marka chung in a lak i, pathumnak hi Q source timi in a lak i a palinak cu L source in a lakmi a si tiah Jerome nih cun a kan chimh, pp. 690-691 ah zoh. Jesuh a zultu hna cu khuachia puar thawnnak in an luat zia, thlarau tha lo an tei zia zong Jerome nih a kan chimh.

[2]Ka tuan hawi pastor pakhat nih an khua i a tonmi a kan chimh bal. Ngaknu si dinnak in a thi rua. A thla nih zan ah khuami a tuai ngai hna. Khrihfa an si ko nain tuaitam cu an tong. A pa nih a celh ti lo i Hakha ah natkadaw sin ah an piahtana cu a hun pi. Natkadaw nih a chimhmi cu “Khrihfa nan si ko i thla fakpi in va cam u law a thlarau nih an kal tak ko hna lai,” a rak ti rua. Cucu pastorte a chimh hna i zapi thlacamnak an ngeih piak i cuticun muithla thih phunphai cu a dai a ti. Natkadaw hoi hna nih Jesuh hi Pathian Fapa a si kanmah nakin a theih deuh sual ahcun cucu kan sining i ruah ngaingai a hau hnga tiah ka ruah.

[3]David Van Bik, Luka Thawngtha Fianternak, Vol. 1, 45. Khuachia thawnnak hi nihin fimnak chan, sizung le sibawi (medical science) nih cun an pom lem rua lo. Biahal awk a ummi cu Jesuh nih Khuachia hi a zum taktak hnga maw ti mi hi a si. A zei a si hmanh ah a zawmi cu a damh hna ti cu a fiang. Mizaw khi an zawtnak a um lo zong ah ka zaw tiah aa ruah hnu ahcun an zaw ko i hihi na damnak a si lai ti lo ahcun an i lungsi kho lo. Zawtnak hrik pakhat te hmanh um lo in zawt khawh cu a si ko rua.

[4]Word Biblical Commentary, 206 ah zoh.

[5]The New Jerome Biblical Commentary, 691 ah zoh.

Jesuh Nih A Rian Kong A Chim

Jesuh Nih A Rian Kong A Chim: Thlarau Laksawng Nih Aa Tinhmi

Baibal caang thim: “Bawipa Thlarau cu ka cungah a um.” (Luka 4:18a)

Bawi Jesuh nih tukforhnak a in i a tei dih hnu ah Galilee ram in riantuan hram a thok. Luka nih suihri bang a hun zam rihmi cu “Jesuh cu Galilee ah khan a ra kir i Thiang Thlarau cu a sinah khan a um,” (caang 14) a ti. Thiang Thlarau nih a umpinak kha a hun nolh than. Nazareth[1] khua, a thannak hmun khan riantuan a thok. Asinain a khuami nih an rak hlawt, thah tiang hmanh an rak timh. Cenghngia run lak i thlahmi tufa te dirhmun kha amah khua lila le a tlon hawi hna lak in a rak ton.

Luka nih Jesuh rian a tuannak kong hmanthlak a kan suai piakmi ah hi Baibal caang nih hin aa dawh tukmi hmanthlak a kan hmuhsak. Thiang Thlarau laksawng nih aa tinhmi hmuichel zong hi caang hna nih an langhter tiah Jerome nih a kan chimh.[2] Pentecost hnu lawng in Thlarau laksawng kong ruah hoi hna hi a si theng rua lo. Luka nih Jesuh riantuan hram a domhnak ah Biakam Hlun i biakamnak le biahrennak Jesuh ah a hung tlinnak kha a chim. Kan Bawipa Jesuh nih pumhnak inn[3] chung i a relmi Cathiang kha Isaiah cazual chung ta a si i Isa. 61 le Isa. 58:6 ta khi a hun char chih.

Sifakmi hna caah thawngtha ti tik ah Israel mi hna kha herh baunak ah an um ti vial lawng khi a sawh duhmi a si lo. Pathian zaangfahnak kha “a thar in remhthannak” a hung langhnak tu a si (caang 25-27). Thongtla nih an luatnak[4] hnga tiah a hun chimmi ah Jesuh riantuannak i a hun tuahnak kha Luka 13:10 -17; 23:39 -43 ahhin a tlinnak kan rel khawh. Baibal nih jubilee[5] kong a chimmi kha hun char a si i ‘Bawipa nih a khamh hna lai ding kum’ tiin thanh a si. Namchihmi hna, hlawtmi hna (downtrodden) timi bia hi mirang holh ahcun a hmanmi kan hmuh i Lai Baibal Thiang i hremmi hna ti he khan a sullam aa khat. Lung an khuai tik ah a hme tete in aa cheu hmal dihmi hmanthlak khi a lang i Laiholh cun vawlei i lamh behmi hna ti tluk khi a biafang bak in hun char ahcun a sullam a si. Jesuh ban chung ahcun aho paoh an i tlum dihnak[6] thawngtha a si. Ngaihthiamnak he rak cohlannak riantuannak a si i Bawi Jesuh nih cu rian caah Pathian nih chiti a ka thuh, Bawipa Thlarau nih a ka umpi a ti. Hihi khamhnak hmanthlak duhnung Jesuh nih a thanhmi cu a si. Sifak, saltang, mitcaw, hremmi hna caah jubilee thawngtha an si.

‘Bawipa Thlarau cu ka cungah a um,’ a ti tik ahhin Jesuh rian hi profet Elijah le Elisa tehna riantuannak he khan tahchunh khawh a si. Profet hna chiti an thuhnak kong hi Judah biaknak nih biapi ngai ah a chiahmi a si. Philhmi hna le zei i rel lomi hna zong nih khamhnak thawngtha an co ve naklai Jesuh cu chiti thuh a si kha a kan chimh.[7] Biakam Hlun i profet hna aw cawi te in cazual a rel dih in ‘nihin ni ahhin a tling cang’ tiah Jesuh nih a hun ti.

Biahalnak:

01. Mitcaw hna a timi hi zeibantuk mitcawtnak dah a si hnga? Ceihmai ve hnik.

02. Jubilee kan fianning le Jesuh nih a thanhmi Jubilee hi dannak a ngei maw?

03. Bawipa Thlarau ti le Thiang Thlarau ti hi then awk a tha mi a si hnga maw?

04. Thlarau laksawng nih aa tinhmi cu zeidah a si?

05. Zatlang nun le Pathian pennak hlei kha Jesuh nih zeitindah a donh?

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Nazareth khua hi sipuazi tuahnak a tha ngaimi khua a si i lam tampi an i tonnak a si. Nazareth ah a thangmi cu fimnak leiah siseh, hmuhtonmi lei ah siseh, nunnak (bawah) kong ah siseh, thiamnak lei ah siseh a tlangpi in an za ngaingai. Kannih nih Yangon hi lam dihlak tonnak bantukin kan hman i Yangon i khua a sami hna fimnak le hngalhnak lei ah namchuk awk an thatlo zia kan lung a pem cia bantukin Nazareth khua zong hi cu bantuk mit cun kan zoh ve a hau. Bawi Jesuh hi khuate fa, zei thei lo rumro ah kan chiah sual ahcun kan i palh sual ko lai. Miphun dawtnak lei le bang ahcun Nazareth khuami hi an niam hrimhrim lo.

[2]Thlarau laksawng nih aa tinhmi cu luhmuhzi lei in siseh, cawmkennak lei kong in siseh, pumsa hrimhrim in siseh sifah ruang ah a vanchia mi hna nih vanthatnak thawngtha an theih le an conak a si tiah Jerome nih cun a kan chimh. A hrilhfiah cauk, pp. 690 ah fiang chinchin in a tial i zohchap khawh a si.

[3]Pumhnak inn timi synagogue hi Judahmi miphun dang nunphung le biaknak nih a dolh khawh hna lonak tuanbia ah biapi ngai in a langmi a si. Barclay nih hinak in a fiang deuhmi hmanthlak a hun langhtermi ahcun Bawi Jesuh nih hin Sabbath ni i pumhnak inn ah a kal i zapi sin i a nun aa hrawmnak kha a langh ter.

[4]Hika i luatnak ti in lehmi hi a mirang holh ahcun ‘release’ ti a si i Grik holh hram in a sullam kan hei zawt deuh ahcun Hebru holh nih a rak dirpi mi jubilee tinak a si.

[5]Jubilee kum nih a langhtermi sullam hi a thuk ngaimi a si. Kum 50 paohah tuah a si. Leiba vialte ngaihthiam a si, sal hna zong luatter an si, ni fatin kan zatlang nun ah Pathian pennak a langhnak kha Jubilee a muisam cu a si tiah Jerome nih a kan chimh. Laimi hi Jubilee kan tuah ngai ve nain a sullam hi kan tlolh tawn rua. Jubilee philhlonak ah tiah cauk hna tuanbia hna kan tial tawn i kan i siknak le lungthin cheunak hna a chuahpi tawn. Jubilee lunglawm tein an tuah tiah mizapi sin in lawmhnak in an luatnak le ngaihthiam an sinak lei kong in chimnak (feedback) hi cu kan thei bal set rua lo. Jubilee ti cu khamhnak muisam a si tiah Word Biblical Commentary nih cun a kan chimh, pp. 197 ah zoh.

[6]Nihin Lairam khrihfabu nih rian lianngan pi kan innka hram ah a um ko nain kan tlolhmi cu hlawtmi hna sin i thawngtha chim hi a si. Kan mibu chung ahhin hlawtnak a tongmi mi tampi an um. Biakinn a phan ti lo mi tampi an um. Hlawtmi ti tikah zatlang nun ruang ah maw, pumpak nuamhnak kawl ruang ah mah te in mibu nun in aa pheomi hna, a ruang dang a phunphun ruang ah mi zapi sin i a um ti lo mi hna hi chim duhmi a si. Ramthar rian (mission) i kan hlawp a tlo bantuk tein kan innka hram i ramthar rian (mission to the poor and marginalized) zong kha kan tlolh lo bak a hau. Zu ri sa bah lawng kha kan mitthlam ah cuanter ding an si lo. Jesuh bang biakinn a phan ti lomi hna an dihlak te in kan ban chung ah an i tlum ve dih naklai Pathian nih a Thlarau in chiti a kan thuh ve a herhmi a si.

[7]The Catholic Study Bible, 106. Hi Baibal caang hi Nazareth authawng asiloah thawngthanhnak tiah an timi a si. Kan miphun le khrihfa bu chung ah profet dirhmun i lak zau in Nazareth thawngthanhnak hi kan aupi ngam awk a si ve.

Jesuh Tukforh Innak

Baibal caang thim:“Jesuh nih aa thawh i, ‘Ca Thiang nih pei , Bawipa na Pathian cu va hneksak hlah,’ a ti ve kha tiah a leh. Luka 4:12

Kan Bawipa Jesuh nih tukforhnak[1] hi phun thum in a in i a tawinak in a pathum ning khan kan zoh ti hna lai. Tukforh a innak tuanbia nih hin fiangte in a kan hmuhsakmi cu Jesuh nih zei lam dah aa thim timi kha a si. Lianhngannak lam kha si lo in, sunparnak lam kha hlawt in teminnak le vailamtah lam tu kha aa thim.[2]

Tukforhnak hmasabik cu lung changreu i canter kha a si. Jesuh nih minung nunnak hi rawl lawng a si lo ti in tukforhnak hi a tei (cf. Deut. 8:3). Nunnak cu thilri cung ah aa hngat lo zia kha hi tukforhnak a teinak nih a langh ter. Mana changeu cu voikhat ei ah rawl a tam than ko. Vancung changreu a simi Jesuh ahcun nunnak a um zia zong a kan hngalhter. Khrihfa phung hi thilthar ser kha a hmasabik i aa timhmi a si lo, mithar ser tu kha aa hmaithlak mi a si. Mithar nih cun thil thar hna le nunning thar kha an chuah pi hna. Tukforhtu kong ahhin Luka nih Khuachia ti le Satan ti kha a hman ti ko hna. Pathian Fapa na si ahcun timi bia hi Khuachia nih a hman tikah fapa nih innchungkhar i Pa he hrawm in nawlngeihnak a ngeih kha a langhter.[3]
A pahnihnak tukforhnak cu Khuachia nih biak a fial. Khuachia nih “a hun kai pi” ti in a um i tlangpar ah ti cun Luka nih a tial lo. Lianhngannak le chawva in amah biak kha a tuuk. Sihmanhsehlaw Jesuh nih a lehmi cu Deut. 10:13 le 10:20 kha a hun char i ‘Bawipa na Pathian lawng na biak lai i amah rian lawng kha na tuan lai,’ ti in a leh. A sullam cu Pathian cu Pathian a si ko, a dingmi cu a dingmi a si ko, a hmaan lo mi cu a hmaan lo mi a si ko, cawhmeh khawh an si lo ti a si. Tukforhtu nih hin lianngannak le chawva[4] in a lem hmasa i khukbil a rak fial.

A pathumnak tukforhnak cu biaknak lei he aa pehtlaimi a si. Khuachia nih Cathiang a hun i tlaih i Jesuh a tukforhnak zawn te a si. Jerusalem Biakinn parpahlek in zuan a fial. Jesuh nih a lehmi cu “Pathian cu hneksak awk a si lo,” (Deut. 6:16 ) a ti. Pathian nih khuaruahhar thil a tuah kho maw tuah kho lo ti hneksak hi a herh lo. Jesuh nih fiang tein a hmuh mi cu khuaruahhar in mi lung lau ngai in hun umter hi sau a nguh lo ti kha a si. Cucaah aa thimmi cu a har i a bimi lam, sifah retheihnak lam le intuarnak lam (Luka 22:39 -46) Kalvari tlang lei i a kalmi lam kha a si. Sihmanhsehlaw cu lam cu Kalvari tlang a lonh tikah cun suiluchin lam a si. Tukforhnak a dih tikah thil pakhat a hung fiangmi cu Jesuh cu nawl a ngaimi Pathian Fapa a si kha a si.[5] Nawlngaihnak hi Jesuh nun a kan hmuhtertu tawhfung a si hrimhrim ko.

Biahalnak:

01. Atu lio kan ram le miphun nih rilcat pehnak ah “lung” kha “changeu” i a thleng kho tu hna kha kan uar bik lio caan a si ko rua tiah ruahnak a um. Hi tluk in a chia mi caan ah changeu lawng nunnak a si lo ti hi kan chim kho ve hnga maw?

02. Biaknak lila hi kan mit a kan cawttertu, biatak hmuhnak a kan phen tu a si sual maw?

03. Khuaruahhar thil ti khawhnak hi zeitin dah na hmuh ning a si. A tuah kho lo mi hna hi Thlarau ngeilo cu maw an si kun hnga? Asiloah zei hi dah a dikmi khuaruahharnak cu a si hnga?

04. Nawlngaihnak a biapitnak hi tam deuh in ceihmai hna usih.

------------------------------------------------------------------------------

[1]Word Biblical Commentary nih cun Israelmi ramcar chung i kum 40 an vaihnak le Jesuh ni sawmli rawl-ulh in thla a camnak hi pehtlaihnak a ngeihter (cf. Nam. 14:34 ; Ezek. 4:6), pp. 178. Luka 22:28 zohchih in Jesuh tukforh innak nih hin a riantuannak vialte hi a huap dih tiah a kan chimh, pp. 182. Bawi Jesuh tukforh innak kong hi Matthai catialtu nih a tialning le Luka tialning ah tukforhnak a in ning an tlar ning aa dang deuh. Tukforh a inmi ah a fak bik le a fak khun ti phun in kan ruah lo ding a si. (cf. Matt. 4:1-10).

[2]Minung kan nunnak cio ah thim awk hi ngeih cio a si. Duhthimnak kan ngeihmi hi Pathian nawlngaihnak in maw kan hman a si lo ah kanmah duhnak in dah kan hman? Abianabia ah khrihfabu hruaitu pakhat dirhmun in Pathian rian le phaisa ti in thim awk khi siseh law, kan ram pawcawm har lio ah zei khi dek kan hei thim deuh hnga. Vailamtahnak lam hi cu lamphawk a zul tawnmi caah cun kal a har ve hrim ko lai.

[3]Word Biblical Commentary, 179 ah tling deuh in rel khawh a si.

[4] Kan mifim khuaruat pawl nih an chim tawnmi cu biaknak hi sipuazi tuahnak ah kan hman awk a si lo timi hi a si. Chawva nih thil a ti khawhnak pumpak nih siseh, khrihfabu nih siseh fak tukin kan biapit ter ahcun cucu tukforhnak rap ah a kan foihtu a si ko lai.

[5]The Catholic Study Bible, 426 ah zoh.

Jesuh Chuahkehnak

Jesuh Chuahkehnak: Vampang A Cim



Baibal caang thim: Jesuh cu Josef fapa a si tiah mi nih an ruah. Luka 3:23

Kan biahmaithi ah kan rak chim cang bang khan Thawngtha Cauk pali nih Jesuh nunnak tuanbia an chimning kong ahhin an uarning aa dan bantukin an hmuhning le an langhter ning zong aa dang cio. Pathian fapa ngeihchun vawlei i pek a sinak kong ah an cuanh ning aa dang cio. Johan hoi hna nih cun minung nu le pa in hrinnak lei kong a uarnak a lang lo. Marka zong nih a langhter ve lo. Matthai le Luka lawnglawng nih Jesuh minung i a sinak kha tuanbia, caan le hmunhma (time and space) nih a chim ning kha an langhter.

Luka nih Bawi Jesuh chuahkehnak kong a tialmi ahhin thil pahnih a hung lang. Pakhatnak cu Jesuh minung a si hrimhrimnak kong kha fiangte in langhter a duh. Jesuh hi muithla a si lo. Pathian hmete zong a si lo. Minung khamh awk ah minung taktak ah a rung cang. Pahnihnak cu Matthai nih cun Abraham ah a donghter i Luka nih cun Adam ah a donghter (caang 38). Matthai caah cun Jesuh cu Judahmi ta a si. Luka caah cun Jesuh cu vawlei cung mivialte ta a si. Luka tialmi ahhin thil lian ngan pakhat a langmi cu Jesuh chuahkehnak a tialmi ah hin phunkhat le phunkhat a kan dangtu vanpang kha a um lo ti hi a si.[1] Vanpang a cim kan ti lai cu!

Jesuh cu minung a si lo, vawlei a um chung ahkhan a keneh a lang lo. Vailam i a thimi kha Jesuh taktak a si lo tibantuk in cawnpiaknak diklo[2] in khrihfabu tuanbia ah an rak tonmi harnak nganpi a rak um bal. Pathian sinak 100% lawnglawng hi Jesuh sining ah an chiah. Khat lei khel ah le Pathian fapa a sinak tham cu tipil a in hnu ceo in pei a si ko cu. Minung bak te a si ko. Minung sinak 100% lawng in, kanmah bantuk ceo a si ko timi cawnpiaknak dik lo zong a um ve. Zumhnak dik kalpinak ah khrihfabu nih harnak nganpi an rak tong i an rak lonh. Luka nih cun Jesuh chuahkehnak kha Pathian fapa Adam ah a donghter. Jesuh cu Pathian fapa minung ah a hung i cangmi, khamhnak a kan phorhtu Khamhtu Bawi a sinak kha Luka nih a kan chimh.[3] Jesuh chuahkehnak tuanbia te hi thinlung mit kan hun i au i kan zoh tik ahcun thleidannak vanpang a cimh kha a kan hmuhter khawh.

Ceunak fa kan si hnu ahcun kan chuahkehnak hna hi kan uar tuk awk a si hnga lo. Cu phun ee, a nih hrin ee ti kha biapi bik a si ti hnga lo. Chuahkehnak i theih tuknak hna hi tukforhnak chungah a kan luhpi tu a si sual ko lai i cucaah kan i ralrin awk a si. Judahmi nih Abraham an i bochan tuk i an i chawr tuknak an langhtermi kha Luka nih cun Adam, Pathian fapa ah a hri a hei zam deuh tik ahcun thleidannak, uar khunmi ngeihnak ramri chung khan Jesuh cu tlingte in a kan hmuhter. Judah nunphung nih faktukin a tuammi Jesuh kha miphun vialte kan nunphung chung ah aa tlum khawh i a chuah khawh ve naklai Luka nih innka kaupi a kan hunpiak. Phentu a um ti lo.





--------------------------------------------------------------------------------

[1]Luka Thawngtha Fianternak: Uk Khatnak, 36 ah Jesuh chuahkehnak kong fiang ngai in Rev. David Van Bik nih a tial.

[2]Gnostic pawl cawnpiaknak a si i khrihfabu hi a rak tuaihmal ngaingai. Johan cakuat pakhatnak le pahnihnak khi hi Gnostic cawnpiaknak diklo chungin cawnpiaknak dik an dirpi khawh nakhnga tialmi a si. A hmun lomi thil chung in khamh kan si ti hi an pomning a si i minung hi sualnak chung in khamh a si tibantuk hi cu an pom ning a si lo. International Standard Bible Encyclopedia fianter ning a si. e-Sword chung in lakmi a si.

[3]John Nolland tialmi Word Biblical Commentary Vol. 35, 167 ah felfai ngai in a hrilh fiahmi ahcun Jesuh cu Pathian fapa a sinak langhternak ah Adam kha Pathian fapa a si tiin chuahkehnak a hun zawtnak kha a si a ti.