Tipil Petu Johan Tehte Khannak

“Pathian Tuufa khi zohhmanh u,” tiah a ti. Johan 1:36

Siangpahrang cu zapi sin langh a si lai ah lamkaltu nih tlang a au i a rak kal chung i lam kha a sial piak cia tawn. Khamhtu Bawi minung sin i pek kan si tik ahhin Pathian nih a lamkaltu kha a hun thlah. Hi lamkaltu a kal hmasat ding hi Judahmi nih an rak hngalh cia ngaimi profet nih a rak chimchung cangmi kha a si. Cu caah Tipil petu Johan nih tipilnak a hun pek hna tik ah a lamkaltu sinak kha bia an hal. Cawisan an timh ngai nain Messiah a si lo kha felte in a chimh hna. Elijah a si lonak, profet zong a si lonak kha a chimh hna tik ah ahodah na si kun tiah bia an hal. Profet Isaiah nih a rak chimchung mi “Bawipa kalnak lam kha ding tein rak ser u,” tiah thetse ram ah a aumi aw, a sinak kha a chimh hna.

Tipil petu Johan nih Jesuh kong a chim tik ah thil pathum kan hmuh khawh.

1) A keda hri hmanh phoih ding ah aa tlak lonak a chim (v. 27). Sin um nih nauta bik rian tiang a bawi caah a ttuan piak tawn. Zultu nih hin a saza caah cun zei rian paoh a ttuan piak tawn ve ko, asinain kedan hri phoih tiagtiang hi cu aa tel lo. Tipil petu Johan lungput hi duh a nung taktakmi a si. Nauta bik rian hmanh kaa tlak lo a ti kho tu pa kha a si. Jesuh a hmuh ning hi a cingla rualchan dirhmun menmen in a si lo; a siangparang, a Bawipa a si ti in toidornak he a hmuh i a don.

2) Tipil petu Johan nih ti in tipilnak kan pek hna, asinain Anih nih cun Thiang Thlarau in tipilnak an pek hna lai a ti (v. 33). Hi a sullam cu Amah a zummi hna caah velngeih tthawnnak chung ah nunnak thar an hmuhnak ding caah a si (NIV hrilhfiah: Johan 20:22 le Lamkaltu 1:5; 2:4; 1 Kor. 12-14; Gal. 3:5; Efe. 1:13, 3:16, 5:18; Filipi 3:3, tbt hi rel chih ding).

3) Jesuh cu Pathian Tuufa tiah Johan nih tehte a khaan. Lanhtak puai ah tuufa hi raithawinak ah hman a si pin ah Pathian sin an pekchanhnak ah hmanmi a si (Ex. 12:21; Lev. 14:10-20). Vawlei sualnak a kalpi tu ding ah Jesuh cu raithawinak Tuufa a si ti kha a kan chimh.

Kannih Jesuh Khrih a zum i a zultu a simi hna nih tah kan Bawipa kong ah zeitindah tehte kan khaan ve. Tipil petu Johan tehte khaannak nih hin thlalang a fiang ngaimi bantukin kan nun a kah ve awk a si. Jesuh nih Thiang Thlarau in tipil a pekmi zumtu ttha kan si ti hi kan tehte khaannak si ve hram seh. Kannih zong Khrih caah ramcar chung i aw (voice) kan si ve ti hi philh hna hlah usih.

Nunnak le Ceunak

Baibal caangthim: “Bia cu nunnak hram a si i nunnak nih cun minung kha ceunak a pek hna.” Johan 1:4

Johan thawngtha nih Pathian le Jesuh hi a hramthok tein hmunkhat te ah an sining an i khahnak le rian an ttuan ttinak a kan chimh. ‘Pathian minung i a hun i cannak’ hi Johan thawngtha innpi chung luhnak tawh a si. Cu tawhfang nih cun nunnak a hun i ken i cu nunnak nih cun ceunak a kan pek a ti. Cu ceunak cu muihnak nih a hmih khawh lonak a kan chimh. Jesuh hi Bia a si tiah Johan nih a kan chimh. Johan nih hin Jesuh a chuahkehnak tbt, a ngakchiat lio tbt, cu hrim ee kha hrim ee ti kha aa buaipi mi a si lo. Thawngtha muru a simi Amah Pathian hrimhrim pek kan sinak tu hi biapi ah a chiah i a catial a thoknak hmanh ah “Vawlei hi ser a rak si hlanah Bia cu a rak um cang; cu Bia cu Pathian sin ah a rak um i cu Bia cu Pathian a si,” tiah a kan chimh. Bia ahhin cun mi vialte kan rak i tlum dih. Cu Bia cu nunnak le ceunak le biatak le velngeihnak hna he aa tthen kho lo bak in Johan nih a kan chimh.

Nunnak timi biafang hi Biakam Thar catial tu dang nih voi 17 lawng an chim lio ah Johan nih cun voi 36 a chim (NIV hrilhfiah). Nunnak zeitluk in dah a biapit ti kha a langher. Hi nunnak ati lengmangmi hi zungzal timi he a kemh chih lengmang fawn. Nunnak cu Jesuh Khrih nih kan ca i a kan pekmi laksawng sung a si (10:28 “Annih cu zungzal nunnak kha ka pek hna i an thi bal lai lo…”). Nunnak hi sermi ah aa telmi a si lo, Jesuh chung i a ummi kha a si (5:26 “Ka Pa hrimhrim cu nunnak hram a si bantukin Fapa hi nunnak hram ah a ka ser cang” ; 6:57 “Ka nun hi Amah ruang ah a si…”; 10:10 “Kei cu nunnak kha an ngeih i duhdim tein an ngeih nakhnga caah ka ra.”). Nunnak hrimhrim hi Amah cu a si (14:6 “Kei mah hi … nunnak ka si.”). Thlarau lei i nunnak kan hmuhnak cu mi vialte le vawlei caah ceunak a sinak hi a si (Salm 36:9 zoh chih: “Nangmah cu nunnak vialte hram na si; nangmah ceunak thawngin kannih nih ceunak kha kan hmuh.”).

Mithiang Paul nih ceunak fale si a kan fial. Khrih ah nunnak a ngeimi hna cu ceunak fale kan si awk a si zia kha a kan chimh peng ve (Efesa 5:9 “… ceunak mi a simi bantuk in nan um awk a si, zeicah ti ahcun thatnak a phunphun le dinnak a phunphun le biatak a phunphun a chuahtertu cu, ceunak cu a si.”; Filipi 2:15-16: “Hrokhrawlnak le that lonak in a khatmi chan ahhin sualnak ngei lo le a thiangmi si u law Pathian fale bantukin nung u, Nunnak bia nan pek hnanak ah hin an lak ah arfi bang in ceu u,”).

Jesuh Thawhthannak

Baibal caang thim: Mi nih cun an thawh hna i, “Zeicahdah a nungmi cu a thimi lakah nan kawl? Hika ah a um lo, a tho cang.” Luka 24:5-6.

Bawi Jesuh thihnak in a thawhthannak hi khuaruahhar thil vialte lakah khuaruahhar bik a si. Thawngtha cauk tialmi tete ah dannak[1] a um len ko lai. Hihi cu a taktak kong kha an chim cio caah a tenok cu i dan awk hrim khi a si. A herh bik mi cu thlan a lawn i Jesuh a tho cang timi thawngtha an tial ciomi kha a si. Mithi[2] lak i Bawi Jesuh kawl lo ding kha a biapi taktakmi cu a si. Korin khuami hna sin i Paul cakuat khi ahmasa bik thawhthan kong tialnak a si tiah Baibal ah kan cawn i thihnak hrawh a sinak le tei a sinak kha kan rel khawh (1 Kor. 15:1ff[3]). Thlanmual[4] nih aa kalpi khawh lomi nunnak, Jesuh he um tinak nun kha khrihfami nih nihin le hmailei caan caah kan ngeihmi nunnak a si.

“A nungmi” timi biafang vanmi i an hmanmi hi tehte nung a si (cf. Heb. 7:8[5] zoh chih). Hi biatlang nih thazaang tampi a kan pek, zeitintiah “Kan Bawipa cu a nung tiah kan hngalh” ti hi kan chim khawhmi a si ve caah a si.[6] Hika ah a um ti lo, a tho cang tiah vanmi nih an chimh hna. Galilee i a rak kal chungnak tiang khan an chimh hna. Thawhthannak thawngpang hi thlan hram tiang ah a si bal lo. Ramri a rak samh colh i Galilee a rak phan diam cang! Cucu Paul te hna nih kan nun hnawh chan a si, kanmah kong kan chim lo, Khrih cu Bawipa a si, tiah thawhthannak tehte an sinak kha a chim i a cakuat vialte i a muru cu a si (cf. 2 Kor. 4:5).

Thawhthannak hi khrihfaphung i kan nunnak hrampi a si. Teitu vialte i teitu kan sinak a langhtertu a si. Job 14:14 i biahalnak “Mipa cu thi sehlaw a nung kho than ti hnga maw?” (If a man dies, will he live again? NIV) timi cu bialeh piak a si cang. Thawhthannak[7] nih a bia a leh piak cang! Thlan cu a lawng cang.[8] Jesuh cu kan nunnak caah kan i zohchihmi a si pin ah amah bang kan nun khawh naklai a kan bawmtu a si.

Biahalnak:

01. Khrihfaphung le biaknak dang kan i dannak hi zei bik ah dah a si na ti ve?

02. Thawhthannak kong ah lunghrinnak (doubt) na ngei sual maw?

03. ‘Mithi hna lak ah’ timi fianter ning kong ah na ruahnak hun chuah pi ve.

04. Zarhpi ni hi khrihfami kan caah zei ruang ahdah sullam thuk a ngeih khun?

05. Thihnak pin lei i nunnak kha vawlei cung kan nun chung ah kan tep kho cia maw?

[1]Marka 16:5; Matthai 28:2; Luka 24:4; le Johan 20:12 hna hi rel ti te hna hmanh. Hi thil vialte hi Zarhpi ni ah a cangmi a si. Thawngtha a tialtu hna nih Jesuh thawhthan ning an theih ning cio in an tialmi a si caah a tenek tete aa dannak a si. Baibal Cawnpiaktu: Biakam Thar, 328 ah zoh.

[2]Barclay nih cun mithi lak i kawl a ti tik ah phun thum in a fianter: Bawi Jesuh cu mitha, cawnpiak tu thiam a si ti tiang lawng a ti mi; Jesuh hi a kong cawn awk a si, a kong hngalh awk a si ti tiang lawng ruah; le Jesuh hi a nundan le a ziaza tahchunh awktlak a si ti tiang lawng zumh hna hi mithi lak i kawl an si a ti. William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of Luke, 292-293. ‘Mithi lak i a nungmi kawl’ timi biatlang phun hi Judah mi an holh kal ning kel a si tiah Clarke hrilhfiah nih cun a chim ve.

[3]Thawhthan kong a chim tik ahhin thil pali aa zul: Jesuh cu a thi, an vui, a tho than, a zultu hna sin ah a lang ti hi a si. Gnostic pawl hoi hna nih cun Jesuh hi an thih ter siang lo. A thimi kha Jesuh a si lai lo tiah an hei i cawnpiak men ko.

[4]Thihnak hi Pathian chiatserhmi ah ruah a si i cu thihnak cu amah Pathian lila nih a kan hrawh piakmi hi thawhthannak a hmual cu a si.

[5]Biathlam 1:18 le 2:8 hi rel chih awk a si tiah Treasury of Scripture Knowledge nih cun a kan fial chap. e-Sword chungin lak mi a si.

[6]Matthew Henry hrilhfiah nih a chim ning a si. e-Sword ta lak chinmi a si.

[7]Hlan lioah khan Rome nih an siangpahrang ni an rak ngei i cu ni cu sebaste ti a rak si. Cucu an siangpahrang an upat ni le a thangthat ni a si. Khrihfa hna nih, ziah Rome uktu hmanh nih cu bantuk ni a ngeih ahcun kan Bawipa zong nih a ngeih ve lo an ti ko rua. Cu tikah Thawhthannak ni Khrihfa caah a biapi bik sullam a ngeimi cu an rak thim. Cucu zarh pi ni hi a si. Rev. James Sangawi tialmi Nunphung Hmaan, 1988, 10.

[8]The New Interpreter’s Bible in Twelve Volumes: The Gospel of Luke and the Gospel of John, 473 ah zoh.