Tlaih Fung

Miphun a liannganter tu cu dinnak a si. (Phungthlukbia 14:34)

Thursday, January 5, 2012

CNF, TT& Hk nih an don hna

Thantlang Ngaknu nih pangpar tti kual he an don hna

Than Tlang Khua chung in donnak

January, 5-6,2012 ni ah CNF le Cozah Remdaih nak tonbiaruah nak ah CNF lei in a ra mi hna cu:
1.Dr.Sui Khar ( Hruai tu )
2. Pu Ral Hnin
3. Dr. Andrew Ngun Cung Lian
4.Bo Hmu Kyi Solomon
5. Pu Thet Ni
6. PU Hla Thun
7. Salai Petar
8. PU Ngai Cia Thang
9. PU Ro Khom aa
10 . Azakhan Bo Khin Mg Lay hna an si .


An Ropui taktak ko. January 4,2012 chun ah Than Tlang Khuapi chungah sunglawi taktak in an don hna. Khua nupa hna nih Sia an thah hna I chuncaw an ei. Zamlei suilam 2:30 hrawng ah Hakha an lan ve than I, Hakha khua pi nih sunglawi tak le Ropui tak he an don than hna. 5-6/01/2012 cu cozah tuan lio mi he tonnak le Bia ruah tti nak an ngai.


Hakha khualipi ah Ropuitak in an don hna.

Laimi tuan biadawh ttial tu hna Lai pasal ttha hna nih Lairam a hninh ko.

A tanglei i ttial mi hi CNF palai pawl nih a tlang piin, va chim an timh mi a si
1. Implement the Panglong Agreement immediately. (Panglong hnatlaknak kan rak tuah mikha a rannak in, tlinter cang)
2. Self determination must be enshrined. (Kan ram cu kanmah te in kan ni uk (kan tawlrel) lai.
3. Withdraw Army from Chin State. (Chin ramkulh in, Kawl ralkap kal dih cang han seh)
4. Federalism is a solution. (Kan ram buainak hi Federal ram ...ukphung lawng nih a daih ter lai)
5. Stop Human Rights violation. ( Minung i, kan kokek zalawnnak, hrawk ti hlah uh)
6. Peace with Justice. (Ahman/adikmi mi daihnak kan duh)
7. Draft a new constitution. (Kawlral uknak phunghram a thar kan tuah/kan ttial tthan lai)

8. We do not want ceasefire only, but political dialogue. (Kanram uknak kong hi kan ni ceih dih taa i, kan lung a tlin taa ti lo cun kan ni kap lai lo ti sawh sawh cu kan duh mi a si lo, kan ni kap rih ko lai)
9. We want genuine peace. (Adik/a hman i, mi himnak le hnangamnak a pe tak tak mi daihnak kan duh) by Daniel Sakhong

Zapi khuacimui an si ko.

Than Tlang le Hakha Khua pi chung cu lawmhnak mitthli le dawtnak/ngaihnak/ zunmitthli he an luang.


Vanrang toi um Laimi zapi nih thlacamnak le thazang le chawva he kan ram caah ttuan pi cio hna usih. Pakhat ttuan lawngin a zalo kan dih lak bawmh a herh.

Cung Bik
Manila,
Philippine

Deirel le Dr.Sui Khar Tonnak

Deirel: Na chuahkehnak le na cawnmi kong a tawinak in na kan chim kho hnga maw?

Dr. Sui Khar : Ka pa hi ralkap si kaw, Rakhain ramri Zanbe-cun ah ka chuak, cu tlawmpal in kan van i thial colh i Thantlang ah High School siangin ka dih, Rangon Regional College II ah B.Sc ka dih. 88 March ah Buai ruangah CNF ah ka lut colh.
Deirel: Na riantuan cia mi le na tuan lio rian (department ) mi kong na ka chim kho hnga maw?
Dr.Sui Khar : 88 -92 tiang hi Muvanlai Interligent ah Director ka rak si. Cun CNF ah Foreign Secretary ka si peng ko. Social Development ah kum 1 ka rak tuan a kum kai chinchiah ti lo.,2003 khan CNF ah Joint General Secretary ka si.Nai ah Assistant General Secretary ka tuan. National Democratic Front (NDF) ah Foreign Secretary kum 5 ka tuan. Ethinic National Council (ENC) ah 2009 -2011 tiang Foreign Secretary tuan. A tu ENC ah 2011 ah General secretary ka tuan than. 2008-2012 Asia Indigenious Peoples Pact (AIPP) ah Chairman ka si.
Deirel: Nai Aizawl nan meeting ah zeidah aa thleng mi?
Dr.Sui Khar : CNF Formation kha a thar in thlen a si i, Superent Council kan ngei. Kha superent Council kha Township pakhat ah minung pakhat cio. Chin state leng i aum mi Kuki,Mizo , Asho Chin pawl an i tel dih . Cun Secretary of General pakhat, Assistant Secretary of General pathum in kan chiah hna. An riantuan ning kha CNF Policy ningin rian an tuan maw? (Oversight) Superent Council ahhin Dr. Za Hlei Thang, Pu Lian Uk, Salai Kip Khua Lian, Nang Lian Thang, Pu Zo Tum Hmung ,Dr. Lian Hmung, te hna pawl an si dih. Centre Executive Committee 13 in form a si. Riantuan tu taktak an si hna. Azoh khenhtu ti zongin ti khawh an si. Ramleng / ramchung lei le ralkap leiin minung 25 kan thim hna i a cunglei Superent Council , CEC committee telin 55 form a si. Chin chungin miphun kan tling ti awk a si. Ramkhel riantuannak i upat mi an i tel dih ngawt.
Deirel: 2012 ah kalpi ding nan i timh mi chimh awk a tha mi nan kan chim kho hnga maw?
Dr. Sui Khar: Chin miphun lungrualter ding le CNF thazaang thawnter ding. Pahnih nak ah CNA hi hriamnam in siseh milu in siseh ,thiamnak leiin siseh thawnter kan i timh mi a si.
Deirel :January thla ah Kawl cozah Pyine Win Kyi he ai tong ding nan si. Zeidah nan i tinh cem mi a si?
Dr. Sui Khar: Daihnak tuah kan duh cu mu, Step pathum in a kal lai. 1 Kahnak ngol , 2.Public Consultation le Development tuah,3. ramkhel bia i ruah. Cease fire kan tuah a si ahcun ramri kan i then ahau, Liaison Office (Setsanzi zung) , ramleng mi luhkhawh nak, Political Dialogue, an chimning ahcun 2008 Constitution a si, a cheu nih Pinlung Constution, Pinlungnak kau deuh, tbk, zeibantuk (achekhanmu). Mu paruk maw Achekhan mu, zeibantuk Principle kha a che kan khan lai timi kha a biapi tuk. Kan mah lei zong va chim ve i an mah lei duhnak zong zoh ve. Cu hnu ah zeitin kan kal lai timi cu a fiang hnga.

Deirel: ENC General Secretary na si tikah ENC nih zeidah nan tuan bik mi nan rian a tawinak in na kan chim kho hnga maw?
Dr. Sui Khar : Kawl pawl nih an kan hmuh ning le kan mah nih kan hmuh ning hi ai dang tuk, tlangcung mi kan cawlcanghnak hi kan inn pa ram hna nih,UN le ramdang nih an Support khawh nak hnga, Cun Thailand i Railway Transport Minister le KNU, KIO,CNF ,KMPP, RCSS, kha upa pawl le U Aung Myint i tonnak kha ENC nih kan tuah mi a si. A tu i Peace talk kongah hi tlangcungmi nih an Technical Support kan tuahter hna lai kan ti.
Deirel: Asia Indigineus People Pact (Aipp) Chairman na si ti thawng kan theih zeidah hi Organization a tuan cem mi a si i nangmah chairman na van si tikah zeidah nai hmaithlak mi a si?
Dr. Sui Khar :(AIPP) Asia Indigineus People Pact(Kokek miphun) khat lei kap cun tlangcungmi kan si hna, hi hna pawl nih nuhrin covo an tin co khawhnak hnga.AIPP hi Universal nih an pom mi a si caah hihi biatak tein kan tuan mi a si. A cozah lawng Lobby a tuah hna lo,World Bank le Asia Development Bank le mipi hrimhrim nih an nuhrin covo an theih khawhnak dingah Capacity kan tuah piak hna.

Deirel : Peace talk nan ti lengmang mi hi si kho taktak sehlaw, Malaysia le delhi refugee caah zei dirhmun dah kan phak hnga ,Kan nih caah zeidah aa thleng lai?
Dr. Sui Khar : Refugee cu ram buai ruangah a ummi nan si caah tlun ding cu a si ko, asinain Rehabitation tuahpiak a herh ko hnga. Zeicatiah mah ti lawngpi in va tlun cu a cheu le bang cu inn le lo pawn viar in a ra mi zong nan tampi i kha hna an nunnak ding kha a cozah nih tlamtling tein a tuah khawhnak hnga kan nih kan rian a si.
Deirel: NLD party hi a ralaimi parliament ah lut an I tim mi hi tlangcung ramkhel riantuan upa hna nih zeitindah nan hmuh ning a si. NLD party hi a ralaimi thimnak ahhin tling sehlaw, tlangcung mi kan caah a tha deuh lai ti ah nan ruat maw?
Dr. Sui Khar : Pi Suh hi ralkap he then awk a tha lomi a si. President Thein Sein zong nih a riantuannak hlawh a tlin khawhnak hnga dingah cun Suh Kyi aa tel a herh ve. An pahnih caah a tha ve ve. Suh Kyi ca in kan chim ahcun ralkap riantuannak ah a chung i a luh lo ahcun zeihmanh a tuah kho lo. Cu hlan zong nan hmuh nan theih cio mi a si ko. Cun President Thein Sein rian hi Pu Tan Shwe bantuk a si ti lo. Tan Shwe nih khan cun zeizong vialte a tlaih dih. A tu cu hmun nga hrawng in an i then cang. Kakuaizi Win Kyi he zong an lung an i khat lo, Cun Tuluk nih Kawlram Influence a tuah tuk mi hi Kawlram cozah nih an i buaipi tuk mi a si. India an dawr tikah a tei kho lo. Cucaah nitlak lei ram dawr an hau. Nitlak lei dawrnak dingah Suh Kyi tel loin a ngah lo. Cucaah Tuluk nih Influence a tuah tukmi kong dohnak ah siseh, a riantuan hawi ruahnak a khat lomi a tei hna nak dingah siseh Suh Kyi Parliament i a luh ter ding mi hi President Thein Sein caah a tha khun. A riantuannak ah teinak a hmu. Cun Suh Kyi hi a ralai mi thimnak ah tling sehlaw tlangcung ramkhel upa nih an ruahnak le a liam cia mi tuanbia zoh tikah 1990 Election ah Suh Kyi a rak tling. Asinain minung a chiah hna tikah tlangcung mi hmun/hma zawn ah Kawl lawngte a rak chiah hna. Hihi Tlangcung ramkhel upa nih an zumh lo ngaingai mi a si. A ralai mi thimnak ah a tling ding mi cu a hodah tlangcungmi a dawr kho deuh timi kha a si ko lai. Zeicatiah tlangcung mi bak kha a tu ahcun UN le Nitlak lei ram, Europe ram le Asia zong nih an zoh cio mi a si.
Deirel : Nan nu riantuanmi na kan chim kho hnga maw?
Dr. Sui Khar :A tu lio a rian cu Chairperson of Expart Mechanism of Right of indiginious People. EMRIP hi Human Council tang i a ummi a si. An mah Malaysia National Human Right ah commissioner 10 chungah member pakhat a si.
Deirel :Malaysia refugee kong pehtlaiin zeidah a lawh?
Dr. Sui Khar : Atu tiangah cun Resultlement hi cu kum dang tawn bantukin a kal peng rih ko. Malaysia cozah nih Official tein riantuannak hi an tuah lai.Registation a thar in an tuah hna lai. Cu hlan ahcun Category B ah US nih a chiah hna. A group ning a lak hna. Chin a si phot ahcun a lak ko hna. 2010 August 10 hnu i Malaysia a phan mi paoh cu Individual Case a si cang lai. Cucaah cun cu hlan bantukin US i Resultlement Interview an tuah ahhin a har cang lai.
Deirel : India refugee kong he pehtlaiin na hmuh mi a umm maw?
Dr. Sui Khar : India cozah nihhin a kham deuh mi a si i, kum hnih thum chungah 30000 -100000 hna ah nan hung kai tikah card hi cu an in pek ko hna lai nain Resultlement hi cu a tlawm deuh hrimhrim lai. A tih tuk mi a si. India cozah nih a ram in ramlengah minung tamtuk chuahter hi a tih tuk mi asi.
Deirel : Mizoram i thawl dawi kan ton lengmang hi, Russia political advisor hna nih cun Mizo MP pa kha vuleicung ah ral ruangah a zam mi thawl a hmang mi cu nan mah lawng hi nan si, a rak ti hna. Hi phung ning loin an tuah mi kongah India cozah sinah le Mizo cozah sinah hin na chimrel kho el lo maw?
Dr. Sui Khar : Hi hi cu thinphan ding a si lem loh. Mizoram cu Democracy ram a si tikah mipi au mi aw kha a cozah nih van tuah bang luklak lo ahcun hmailei thimnak ah kan tling sual lai ti an phang i a phung men in an tuah mi a si. Kan mah nih va nawl si loin an mah tu nih nan hmur cip ko rih u aw! an kan ti peng. An kaa ramdang sinah an aan sual lai ti an phang tuk. Hmailei zongah kan ton khawh rih men ko nain thinphan dingah ka chia lo.
Deirel: Na caan neih lo bu ah caan na ka pek i kai lawm tuk.
Dr. Sui Khar: Kei zong ka lawm tuk ve, ka tlun hnu lei hna ah kan i ruah than te lai cu: Chuntha.

Mr. Stalin Tha Cung Lian
Editor-In- Chief
Deirel Journal
New Delhi -110059
Phone : 8826433101

Sunday, December 18, 2011

Israelmi Nun le Chinmi Nun Zohtinak

Biakam hlun cauk donghnak a simi Malakhi in Biakam thar cauk hramthawk Matthai karlak hi kum 400 hrawng a si. Hi caan hi Intertestamental Period tiah an ti. Hi kum 400 hi Silent years an ti. A ruang cu hi chungah hin Pathian thlami cathiang tialmi Profet pakhat te hmanh an um lo. Asinain hi caan lioah Alexander the Great cu 336 BCE lio ah hin Mesidonia le a dang Greek khuapi pawl uktu ah a hung cang. 332BCE ah Judah a tei. A pennak cu a van kauh i nitlak leiah Greek, nichuah leiah India, chakleiah Armenia, thlanglei ah Arabia and Egypt tiangin a tei dih hna.
Hi a pennak chungah hin miphun tampi, nunphung tampi le biaknak tampi an um caah, cu ram vialte hna cu lungkhat tein ka uk khawhnak le hruaikhawhnak dingah titeh asilai, Greek holh le ca, nunphung le khuaruahning kha a pennak chungah hmanh dih dingin order a chuah. Hi ti a rak tuahnak hi Alexander the Great hi Greek philosopher a simi Aristole tangah sianginn a rak kaimi a si i, Greek holh le ca, nunphung le khuaruahning hi tha tein a thei ngai ngai mi a sicaah a si. Hi pennak cu‘Hellenization’ ti a si i‘Hellen’ ti cu Greek ti a si ko caah‘Greek sinak karhter’ tiduhank khi a si ko. Alexander the Great nih a karhtermi Greek holh le ca, nunphung le khuaruahning nih hin amah a thih hnu kum 1000 tiang hi vawlei cung a hip dih. Cucaah Judahmi hna nih a thaingbik tiah an ruahmi Jerusalem Biakinn chungah Antiochus Epiphanes timi pa nih kum 167 BCE ah voksa bakin raithawinak tiang a rak tuah.
. Hi pennak nih a tuahsermi vialte hna hi miphun tete caah harnak tuk cu a si lem lailo nain Sertu Pathian a biami Israelmi hna caah cun a kha tukmi le a fak tukmi pennak ah a hung cang ai. Cucaah Israelmi hna nih hi pennak tang ah an Holh le ca, Nunphun le khuaruahning a tlaulonak dingah an innchungkhar le biakinn (Synagogues) ah fakpi in nan rak cawmpiak peng ve hna.
Pathian thimmi miphun nih an holh le ca, nunphung le khuaruahning tlaulonak dingah fakpi in cu pennak tang ahcun an rak i zuam i, cu Israelmi asimi miphun hme te cu ral tiangin an rak tho len ve. Cu thil an tuahmi nih cun Israel miphun cu khawika an kalnak hmun poah ah techin fa par tiangin an holh le ca, nunphung le an khuaruahning kha an pawngkam thil sining nih a tleng kho hna lo.
Dr.Hre Kio nih Dingdi Mekazin, (Volume1, no1, 2005) I catlap 20 nak ah a tialmi cu “Goths mi hna hi Europe ram ah AD 400 hrawng I Rome rampi a hun dohtu le teitu an si. Goths sin I siangbawi a tuantu Ulfilas nih cu Goths holh in cun Baibal baibal a lehpiak hna I Baibal tlingte in an holh in an hun ngei ve. Asinain cu Goths holh cu duhsah tein a thi I, atu ahcun Goths holh a hmangtu an um ti lo. An baibal tu cu Library ah a um rih ko. A reltu an um tilo tikah cun holh thi ah a cang. An miphun zong a thi ve” tiah a rak tial. Hihi Chin miphun nih kan I zohchin dingah a baipi tukmi a si.
United Nations (UN) hi ram 51 nih October 24, 1945 ah rak dirhmi a si. Kan ram zong hi April 19,1948 ah a lut vemi a si. Cucaah kan ram zong nih Universal Declaration of Human Rights hi tha tein ka zulh ko lai tiah 1948 kum ah min a thut ve. Asinain kan ram uktu hna nih nihin ni tiang kan dirhmun ah an phan kho rih lo. Kan ram alan ( flag) thartu hi an thlen i, cu alan ( Flag) ah a zawng (color) 3 hna i an sullam cu miphun phun khat, biaknak pakhat le holh phun khat a hmang mi kan si ti langhternak a si.
Hi lungput, hruaining le pennak hi miphun dang caah cun biapi tuk a si lem lailo nain Sertu Pathian miphun a si vemi chin miphun nih cun fakpi in kan lungthin ah kan ruahawk a herh ve dingmi ‘Today issue’ pakhat bak a si cang. A hlei in thlanglei laitlang dihlak, kalay- kabaw – Gagaw, kawlrawn le hmun dangndang ah a ummi Chin miphun nih kan holh le ca, kan nunphung le kan biaknak hi a thancho venak dingah zeitindah kan thanchohter lai ti hi a tunak fak deuh in chin miphun nih kan ruah a herh cang? Kan innchungkhar, kan khrihfabu le kan miphun nih lungfim a za cang lo maw?
Chin miphun kan i fumton a herh ve cang lo maw? Kan peng, kan tlang le kan khrihfabu cio lawng ah maw kan dir peng lai? Kan miphun hruaitu pastor le upa hna nih zeitindah kan kalpi lai? Timi hi Pathian miphun a sivemi Chin khrihfami nih ruahlo awk a tha tilomi a si.
Cun kawlram chuaktak in ramkip a ummi Chin miphun zong Greek nunphung tangah aummi Israel miphun bang, nan umnak ram ca le holh, nunphun le nunzia nih nan fale nun hrawh hi a fawi tuk. Cucu tuchun ah ramkip a ummi Chinmi nih kan I ralrin dingmi Pakhat a si.Kan I ralrin lo ahcun kafa le cu nule pa ral, ning zahtertu ah an cang lai I, miphun tlau ah kan cang ko lai. Baibal ca chungah Lot nih ram tha ram rum a simi Sodom le Gomorrah khua kha aa thim. (Gen 13:10). Cu ram cu a rumtukmi asinain an sualtuk ah vanmi hmanh thleihhrem a timmi khua a si ai(Gen 19:5). Cucaah lot le a chungkhar cu harnak faktuk an tonnak khua le chungkhar tionak tuah a cang. (Gen19 :12- 29).
Chin miphun hi Pathian nih a kan dawttuk, a kan zokhenhtuk, lam a kan hruaituk i ram rum,ramtha ah a kan hruai kan ti lio caan ah hin, kan i thimmi ram hna hi kan innchungkhar caah harnak faktuk kan tonnak hmun ah a cang ve sual kho ko daw kaw. U le nau , nule pa hna fakpi in na sining, na innchungkhar le nan fale dirhmun kha ruah a cu cang lo maw? Kan umnak ram hi zeitluk in rum hmanh seh, kan innchungkhar hi zeitluk in rum hmanh usih, kan fale nih cawnnak sang le fimthiamnak sangsang in cawng hna sehlaw, Pathian a thilo mi ram, Pathian a thih lomi chungkhar le Pathian a thihlo fale an si ahcun cucu thih a nung tukmi dirhmun a si. Miphun tlaunak a si.
Israel miphun hna cu zeibatuk uknak le pennak tangah um hmanhhnashelaw an biaknak( Judaism) cu an Miphun sersiamtu cozah bak a si. Cawnpiaktu Moses, Joshua, …etc le Profet vialte hna hi an miphun himnak ah biaknak lei lawng siloin miphun dirkamhtu ah fakpi in thazaang a lami an si bantuk in kan nih chim miphun nih teh kan biaknak hi kan miphun kilkawmtu ah kan hmang kho ve cang lai lo maw? Chinmi phun nih Luput pipa kan ngeih a herh cang.
Kan “Zawtnak” kan i theih ahcun kan damnak ah ‘sii din’ lawng a tan bantuk in, kan nih chin miphun nih Israel miphun bang, Greek pennak tangah fakpi in an i zuam bantuk kan innchungkhar, kan khrihfabu le kan miphun pi nih fakpi in kan cawlcangh le kan i zuam venak dingah kan lungput hi kan sersiam a hau ve cang.
Zohchihmi cauk:
1.Lee I.A. Levine, “The Age of Hellenism: Alexander the Great and the Rise and Fall of the Hasmonean Kingdom,” in ancient Isreal: A short History from Abraham to the Roman Destruction of the Temple, Hershel Shanks,ed.,( Washington:SPCK,1988).
2. ABehera, From Law to Grace (Sourjya Printers,2009).
3. David F. Hinson, OLD TESTAMENT INTRODUCTION 1: HISTORY OF ISREAL,(Kottayam:ISCPK,1990).
4. VIMALA PAULUS, INTERODUCING CHRISTIAN EDUCATION,(DARDRAS:THE DIOCESAN PRESS,1986).
5. JAMES E. REED RONNIE PREVOST, A HISTORY OF CHRISTIAN EDUCATION, (USA:BROADMAN &HOLMAN PUBLISHERS,1993).

Sang Uk Cung
Serampore College/University
Serampore,India.